Pobierz treść informacji (plik PDF)
Zobacz skrót audiowizualny z konferencji (plik WMV, 5,5MB)
Niezależnie od faktu, że prywatyzacja uchroniła huty, z których utworzono PHS SA, od upadłości oraz nie kwestionując wyboru inwestora NIK negatywnie oceniła finansowe warunki umowy prywatyzacyjnej, które były niekorzystne dla Skarbu Państwa ze względu na zbyt niskie ceny akcji. Odpowiedzialność za wynegocjowanie i przyjęcie warunków prywatyzacji ponosi Minister Skarbu Państwa, a Rada Ministrów i minister właściwy do spraw gospodarki – za ich zaakceptowanie.
Najwyższa Izba Kontroli z własnej inicjatywy, przy uwzględnieniu propozycji wpływających od posłów i reprezentantów związków zawodowych, przeprowadziła kontrolę prywatyzacji Polskich Hut Stali SA (P/05/052). Celem kontroli była ocena prawidłowości prywatyzacji i restrukturyzacji Polskich Hut Stali SA (dalej: PHS SA, Spółka), w tym ocena stopnia realizacji celów prywatyzacji i restrukturyzacji PHS SA.
W wyniku pośpiesznie prowadzonych działań restrukturyzacyjnych, a także na skutek niedostatecznej współpracy resortów Skarbu Państwa i Gospodarki nie udało się dobrze przygotować PHS SA do prywatyzacji. Nie dokonano przed prywatyzacją restrukturyzacji majątkowej skonsolidowanych hut, nadzorowanych wtedy przez ministra właściwego ds. gospodarki, z opóźnieniem sporządzono memorandum informacyjne, a bilans połączeniowy zatwierdzono dopiero w przeddzień podpisania umowy prywatyzacyjnej. Nie wykonano analiz przedprywatyzacyjnych Polskich Hut Stali SA, za co odpowiadają kolejni Ministrowie SP w okresie od utworzenia Spółki do podpisania umowy prywatyzacyjnej. MSP nie zweryfikowało wyceny wartości akcji PHS SA.
SP uzyskał za zbywany w pierwszej kolejności pakiet 23,5 mln akcji PHS SA, stanowiących w momencie podpisywania umowy 22,1% istniejących wówczas wszystkich akcji Spółki (105 981 989 akcji), kwotę niespełna 6 mln zł. Kolejne 66,6 mln akcji Inwestor ma prawo nabyć od SP po 1 zł za akcję. Możliwe jest zatem, że SP otrzyma za 85% wszystkich akcji Spółki istniejących w momencie podpisywania umowy prywatyzacyjnej zaledwie ok. 73 mln zł. Oznaczałoby to, że – w przeliczeniu na wszystkie akcje Spółki, które istniały w momencie podpisywania umowy - uzyskane wpływy byłyby niższe od dolnej granicy przedziału wartości PHS SA rekomendowanego przez Konsorcjum Doradcze. Przedział ten zawierał się w kwotach 101,6 mln zł - 381,1 mln zł. Izba zwraca przy tym uwagę, iż wycena metodą dochodową, która wyniosła 101,6 mln zł, została zaniżona wg NIK o ok. 2 miliardy zł, ponieważ została oparta na zaniżonej prognozie wyników finansowych PHS SA.
Umowa prywatyzacyjna stanowiła, że Inwestor dokapitalizuje Spółkę oraz wykupi od jej wierzycieli akcje wyemitowane w zamian za wierzytelności. Na uzyskanie prawa własności wszystkich obecnych akcji Spółki (na warunkach zadeklarowanych w umowie prywatyzacyjnej) Inwestor wydałby łącznie 1,87 miliarda zł. Z tego 800 mln zł, tj. ok. 43% tej kwoty stanowi kwota dokonanego podwyższenia kapitału pokryta przez Inwestora wkładem pieniężnym, a około 53% to kwota przypadająca na zakup akcji objętych w zamian za wierzytelności, która wyniesie łącznie około 991 mln zł.
Kwota 1,43 miliarda zł, które Inwestor zaangażował do zakończenia kontroli na nabycie 165 676 953 akcji PHS SA (ok. 62% obecnie istniejących wszystkich akcji), stanowi zaledwie 48% zysku netto wypracowanego przez grupę kapitałową PHS SA w pierwszym roku po prywatyzacji.
Wycena PHS SA sporządzona na zlecenie Spółki przez to samo Konsorcjum Doradcze, które zostało w niekonkurencyjnym trybie zatrudnione jako doradca prywatyzacyjny MSP, była zaniżona o prawie dwa miliardy zł. Za przyjęcie zaniżonej wyceny PHS SA odpowiada Zarząd PHS SA oraz osoby kierujące komórkami organizacyjnymi odpowiedzialnymi w MSP za przeprowadzenie prywatyzacji Spółki.
NIK nie wnosiła zastrzeżeń do wyboru przez MSP Inwestora, tj. spółki LNM Holdings N.V., która złożyła najlepszą ofertę. Minister SP podejmował decyzje prywatyzacyjne na podstawie rekomendacji Międzyresortowego Zespołu powołanego przez Prezesa RM i uzgadniał je z ministrem właściwym do spraw gospodarki oraz uzyskiwał akceptację RM. Niezależnie od prawidłowego wyboru Inwestora, NIK oceniła jako mało przejrzyste niektóre działania w procesie prywatyzacji, w toku których nie były przestrzegane obowiązujące procedury.
NIK negatywnie oceniła nadzór pełniony przez Ministra SP nad Zespołem Międzyresortowym powołanym przez Prezesa Rady Ministrów w celu koordynowania działań restrukturyzacyjnych i prywatyzacyjnych w hutnictwie. Zespół nie wykonał wszystkich nałożonych na niego zadań i bez formalnego rozwiązania zaprzestał działalności przed podpisaniem ostatecznej umowy z Inwestorem.
W wyniku kontroli NIK skierowała zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstw dotyczących:
- zaniżenia ceny akcji oraz zaniżenia wyceny, a także zatrudnienia doradcy prywatyzacyjnego w niekonkurencyjnym trybie,
- poświadczenia nieprawdy przez Prezydenta Miasta Krakowa.
NIK pozytywnie oceniła zrealizowanie przez ministra właściwego do spraw gospodarki ustawowego obowiązku utworzenia spółki Polskie Huty Stali SA, mimo popełnionych w tym procesie nieprawidłowości, oraz doprowadzenie do opracowania koncepcji restrukturyzacji polskiego hutnictwa będącej podstawą konsolidacji i prywatyzacji PHS.
Prywatyzacja pozwoliła wierzycielom hut, z których utworzono PHS SA, na odzyskanie około połowy wierzytelności. NIK nie kwestionowała warunków konwersji wierzytelności na akcje PHS SA oraz zbycia tych akcji przez wierzycieli hut Inwestorowi. ARP SA prawidłowo przeprowadziła proces emisji obligacji, w wyniku którego pozyskała środki na odkupienie części wierzytelności banków wobec hut, z których utworzono PHS SA.
NIK nie wnosiła uwag do działań podejmowanych w celu udostępnienia akcji PHS SA uprawnionym osobom oraz pozytywnie oceniła realizację zobowiązań prywatyzacyjnych dotyczących inwestycji, chociaż termin ich zakończenia ulegnie opóźnieniu ze względu na poszerzenie zakresu rzeczowego i konieczność uzgodnienia tej zmiany z Komisją Europejską.
Spółka podjęła realizację czterech tzw. „strategicznych” inwestycji, wymaganych Umową Prywatyzacyjną, a także Biznes Planem na lata 2003-2006 PHS SA, wraz ze zmianami wprowadzonymi Aneksem z dnia 6 kwietnia 2005 r. Zrealizowanie umów podpisanych przez Spółkę z dostawcami i wykonawcami inwestycji na łączną kwotę ok. 1. 715,4 mln zł spowoduje, że wykonane zostanie ok. 71,5% całości kwoty zobowiązań inwestycyjnych przewidywanej do końca 2009 r. (2 400 mln zł).
NIK pozytywnie oceniła zaangażowanie środków własnych Spółki w proces restrukturyzacji zatrudnienia, ograniczających wielkość środków budżetowych, angażowanych na tę restrukturyzację.
Spółka uzyskała w 2004 r. wymagany poziomu wskaźników viability, na podstawie których oceniona zostanie jej restrukturyzacja. Jednak wskaźnik V2 wyliczony w sprawozdaniu z realizacji inwestycji za drugie półrocze 2005 r. był niższy od zakładanego w Biznes Planie. Izba wskazała na konieczność analizy potrzeby podjęcia dodatkowych działań restrukturyzacyjnych.
NIK wnioskowała do Ministra SP o podjęcie działań zmierzających do renegocjowania postanowień umowy prywatyzacyjnej w celu uzyskania korzystniejszej ceny 25 % akcji Spółki, które Inwestor ma prawo nabyć od SP do końca 2007 r.
Zdaniem NIK, Minister SP powinien również podjąć działania w celu zapewnienia optymalnego wykorzystania analiz przedprywatyzacyjnych wykonywanych w trakcie długotrwałych procesów prywatyzacji i restrukturyzacji oraz wprowadzić w MSP skuteczne monitorowanie umów z doradcami prywatyzacyjnymi.