1. Wstęp do Sprawozdania (plik PDF, 1MB)
2. Sprawozdanie z działalności NIK w 2006 roku (plik PDF, 4MB)
3. Załączniki do Sprawozdania (plik PDF, 700kB)
4. Dwujęzyczne wydanie folderowe Sprawozdania (plik PDF; 3,5MB)


Wprowadzenie do Sprawozdania z działalności NIK w roku 2006

Rok 2006 był okresem intensywnej pracy wynikającej z ustawowych obowiązków NIK. Należy do nich – jak co roku - Analizą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej oraz liczne kontrole zawarte w planie i kontrole doraźne. Z drugiej strony – kontynuowane były wszechstronne i intensywne działania wynikające z przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, co dla NIK oznacza dalsze dostosowywanie do zasad i kryteriów kontroli spełniających standardy kontroli Unii Europejskiej.

W minionym roku skutecznie realizowano przedsięwzięcia ukierunkowane na unowocześnianie kontroli państwowej oraz zwiększenie efektywności działalności kontrolnej. Ich kwintesencją jest dokument programowy Strategia kontrolna NIK misja i wizja. Opracowano już Standardy kontroli, określające procedury od strony metodycznej i wdrożono je do procesu szkolenia kandydatów na kontrolerów, a także do przygotowania i realizacji kontroli. Sfinalizowano prace nad Podręcznikiem kontrolera, który przekłada idee, wartości i zasady opisane w dokumencie Strategia NIK – misja i wizja, na język praktyki kontrolerskiej. Przyjęto i wdrożono do praktyki czytelne zasady polityki kadrowej. Nabór na stanowiska kontrolerskie prowadzony jest w trybie konkursu, na podstawie publicznego ogłoszenia; dyrektorów i wicedyrektorów wyłania się w drodze konkursu przeprowadzanego wśród pracowników Izby.

WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA
Działalność międzynarodowa w 2006 roku koncentrowała się na współpracy z Europejska Organizacją Najwyższych Organów Kontroli oraz Komitetem Kontaktowym prezesów najwyższych organów UE i ETO. Nie zaniedbywano tradycyjnie dobrej i efektywnej współpracy z Międzynarodową Organizacją Najwyższych Organów Kontroli. Utrzymywano aktywne kontakty bilateralne i multilateralne. Kontakty zagraniczne były bardziej intensywne niż w roku poprzednim, służyły wymianie doświadczeń w doskonaleniu metodyki kontroli i wdrażaniu uznanych rozwiązań. W seminariach, szkoleniach, konferencjach i spotkaniach eksperckich odbywających się za granica udział wzięło 182 przedstawicieli NIK, a w podobnych przedsięwzięciach zorganizowanych przez Izbę uczestniczyło 300 przedstawicieli innych NOK.

Istotnym aspektem współpracy był przegląd partnerski NIK dokonany przez Urząd Kontroli Państwowej Danii – niezależna, zewnętrzna ocena działalności NIK.

Do priorytetowych dziedzin współpracy nadal należały: kontrola środowiska, funduszy unijnych, współpraca transgraniczna i regionalna, wymiana doświadczeń w zakresie doskonalenia i rozwoju standardów, metodyki kontroli i szkolenia kontrolerów.

PLAN PRACY
Podstawę planu na 2006 r. stanowiły następujące kierunki priorytetowe przyjęte na lata 2006-2008: państwo przyjazne obywatelowi, państwo oszczędne, państwo gospodarne.

Kontynuowano też (obowiązujące w latach poprzednich) takie priorytety jak: w kontroli wykonania budżetu pastwa - audyt finansowy z uwzględnieniem badania realizacji celów finansowanych z budżetu. A w kontrolach wykonania zadań koncentrowano się – poza badaniem zgodności z prawem – na sprawności, oszczędności, wydajności i skuteczności działania organów państwa, na źródłach korupcji, procedurach i mechanizmach jej sprzyjających oraz na analizie funkcjonowania kontroli wewnętrznej w administracji publicznej.

Spośród 82 sugestii kontroli zgłoszonych przez Prezydenta RP, Komisje Sejmu Marszałka Senatu, Premiera, Rzecznika Praw Obywatelskich i Prezesa NSA uwzględniono w planie 43 sugestie. W 2006 r. zakończono 158 kontroli – w tym 93 kontrole wykonania budżetu państwa oraz 65 innych kontroli planowych, którymi objęto łącznie 1978 jednostek. Ponadto przeprowadzono kontrole doraźne (rozpoznawcze, sprawdzające skargowe) obejmujące 245 tematów, podczas których badaniami objęto 637 jednostek. Dla porównania - w 2005 r. objęto nimi 233 tematy i 515 jednostek.

W wyniku przeprowadzonych kontroli wysłano łącznie 2.772 wystąpienia pokontrolne – w tym 6 do Prezesa RM, 152 do ministrów i kierowników urzędów centralnych, 175 do wojewodów. Korzystając z przysługującego prawa kierownicy kontrolowanych jednostek zgłosili 171 zastrzeżeń do ustaleń opisanych w 79 protokołach kontroli, zaś adresaci wystąpień zgłosili 880 zastrzeżeń do ocen uwag i wniosków zawartych w 231 wystąpieniach.

W wymaganym terminie Izba przedłożyła Sejmowi Informacje o wynikach kontroli wykonania poszczególnych części budżetu państwa oraz zbiorczą Analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej, a także Sprawozdanie z działalności Izby. Ponadto przedstawiono Sejmowi 65 Informacji o wynikach kontroli planowych, 15-tu doraźnych i 2 innych systemowych.

W 2005 r. wdrożono nową metodykę ustalania efektów finansowych kontroli. Obecnie obejmują one 2 kategorie: nieprawidłowości w wymiarze finansowym i korzyści finansowe. Ujawnione w wyniku kontroli przeprowadzonych w 2006 r. nieprawidłowości w wymiarze finansowym wyniosły ponad 10,1 mld. zł. Były to głównie kwoty odpowiadające nierzetelnym danym w ewidencji finansowo-księgowej lub w sprawozdawczości, kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa, kwoty wydatkowane niegospodarnie, niecelowo i nierzetelnie. Natomiast korzyści finansowe będące pozytywnym efektem oddziaływania ocen, uwag i wniosków pokontrolnych wyniosły 1,4 mld. zł. Dla porównania - budżet NIK w 2006 r. wyniósł 225. 165 tys. zł.

Realizując ustawowe uprawnienia w zakresie współpracy z innymi organami kontroli, rewizji i inspekcji, Izba w 10-ciu kontrolach korzystała z wyników kontroli przeprowadzonych przez te organy, 58 przeprowadzono wspólnie pod kierownictwem NIK i 20 kontroli doraźnych przeprowadziły one na zlecenie NIK.

WAŻNIEJSZE USTALENIA i EFEKTY KONTROLI
Nie sposób w krótkim wystąpieniu omówić wyniki nawet najważniejszych kontroli. Opisy ich głównych ustaleń znajdują się w końcowej części Sprawozdania.

Uwagi i wnioski wynikające z przeprowadzonych kontroli składają się na obraz funkcjonowania państwa we wszystkich obszarach jego aktywności. Pozwalają wskazać zachodzące w nich procesy i zaobserwować ujawniające się tendencje. Izba zwraca szczególna uwagę na te z nich, które są szczególnie niekorzystne z punktu widzenia interesu publicznego.

Jeśli chodzi więc o ogólną ocenę funkcjonowania państwa i działalności administracji, to wnioski wypływające z zakończonych kontroli są analogiczne do formułowanych w latach poprzednich. Nie zaobserwowaliśmy istotnej poprawy w takich dziedzinach jak: infrastruktura komunikacyjna i transportowa, pozyskiwanie dochodów dla budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego, gospodarowanie środkami publicznymi, finansowanie ważnych potrzeb społecznych, projektów i programów rozwojowych, restrukturyzacja i prywatyzacja, a także zarządzanie majątkiem publicznym.
Nadal istnieją luki i sprzeczności w przepisach, nie zwiększyło się poszanowanie dla prawa, nie poprawiły się sposób i efekty zarządzania publicznym majątkiem, nie zmniejszyły zagrożenia dla środowiska naturalnego i szeroko pojętego bezpieczeństwa obywateli.

Przyczyny tego są złożone i tylko niektóre z nich dadzą się zidentyfikować przy pomocy narzędzi dostępnych NIK. Podstawowe wynikają z niedostatków w funkcjonowaniu państwa i administracji publicznej. Izba określiła je jako brak wizji rozwoju najważniejszych sfer gospodarki oraz spójnej, konsekwentnej strategii działania.

Jednym z nagminnych błędów jest nieskoordynowanie działań pomiędzy organami i instytucjami odpowiedzialnymi za określone przedsięwzięcia, co prowadziło do sporów kompetencyjnych. Przykładem tego jest brak skutecznej koordynacji działań pomiędzy resortami gospodarki i skarbu państwa w kwestiach związanych w restrukturyzacją i prywatyzacją. Na skutek tego m.in. nie zostały właściwie przygotowane do prywatyzacji Polskie Huty Stali, co negatywnie wpłynęło na ich wycenę i wynegocjowane warunki transakcji. Z powodu braku koordynacji 12 lat trwały prace nad zmianą struktury własnościowej sektora chemii ciężkiej, program jej rozwoju został opracowany ze znacznym opóźnieniem. Z tego też powodu zakłócona została realizacja niektórych przedsięwzięć prowadzonych w ramach restrukturyzacji górnictwa i przetwórstwa siarki, a także sektora elektroenergetycznego. Spory kompetencyjne przesądziły też o niepowodzeniu akcji promocji polskiej gospodarki za granicą. Niezharmonizowanie działań Ministerstwa Finansów i Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad było jedną z przyczyn mizernych rezultatów w budowie autostrad. Przykłady można mnożyć. (Program Odra 2006; programy operacyjne funduszy strukturalnych).

Ponownie – jak już wielokrotnie – Izba wskazuje na negatywny wpływ stanu infrastruktury technicznej, głównie drogowej i informatycznej na niemal wszystkie dziedziny gospodarki. Dziś, ze względu na konieczność wybudowania w ciągu najbliższych lat podstawowej sieci autostrad, tym większą wagę mają wnioski płynące z zakończonych w 2006 r. 5 kontroli poświęconych budowie i finansowaniu dróg. Natomiast opóźnienia w informatyce odbijają się na sprawności funkcjonowania administracji, zwłaszcza na tworzeniu i udostępnianiu baz danych, szybkości obiegu informacji, wdrażaniu i monitorowaniu różnych programów, sposobie przyjmowania wniosków od beneficjentów, wydawaniu decyzji, kontroli finansowej.

Nadal nie jest zadowalające - mimo pewnej poprawy – wykorzystanie funduszy strukturalnych. Przyczyny tego leżą zarówno po stronie administracji, która nie ma zdolności do zapewnienia pełnego wykorzystania i rozliczenia środków przeznaczonych na różnego rodzaju programy operacyjne, jak i po stronie beneficjentów, którzy nie potrafią spełnić warunków ubiegania się o pomoc unijną.
Nadal wiele nieprawidłowości występuje przy udzielaniu zamówień publicznych. Z jednej strony przestrzeganie procedur krępuje udzielających zamówienia, spowalnia inwestycje i realizację projektów, a z drugiej – przepisy te należą do najczęściej nierespektowanych. Nierzadko kryje się za tym nie tylko chęć uniknięcia zwłoki, ale też czyjś prywatny interes.

Nadal też Izba wskazuje, że do powstania różnych nieprawidłowości przyczyniały się niedoskonałości obowiązujących aktów prawnych – luki w przepisach, brak rozporządzeń wykonawczych, niejasne uregulowania dopuszczające odmienne interpretacje, czasami niespójne lub sprzeczne z innymi aktami prawnymi. Efektem takich konstatacji są liczne wnioski de lege ferenda. W 2006 r. NIK przedstawiła 52 takie wnioski – w 41 zawarto postulaty nowelizacji przepisów rangi ustawowej, w 7 zmiany w rozporządzeniach, a 4 dotyczyły szybkiego wydania brakujących rozporządzeń do ustaw.

Po raz kolejny Najwyższa Izba Kontroli konstatuje z niepokojem, że często kosztowne i prowadzone z dużym zaangażowaniem badania kontrolne nadal nie przynoszą spodziewanych efektów. Izba posiada jedynie uprawnienia kontrolne. Na wnioski Izby powinien konstruktywnie zareagować właściwy organ władzy lub administracji publicznej i dopiero wówczas można oczekiwać pożądanego skutku. Brak takiej reakcji jest jeszcze jednym dowodem świadczącym o niesprawności państwa w danym obszarze. Izba może jedynie zawiadamiać właściwe organa państwa oraz informować opinię publiczną.

Aby nie być gołosłownym - do połowy kwietnia zrealizowano zaledwie 3 spośród 52 wniosków de lege ferenda (postulujące zmiany w rozporządzeniach). Podobnie było z innymi wnioskami pokontrolnymi formułowanymi przez Izbę. Świadczą o tych m.in. wyniki wielu kontroli sprawdzających (np. organizacja studiów w państwowych szkołach wyższych, zachowanie standardów nauczania, przygotowanie i produkcja dowodów osobistych).

Jak wynika z dokonanych ustaleń – jedną z głównych przyczyn nieprawidłowości w funkcjonowaniu państwa jest brak nadzoru i kontroli, na co NIK natrafia pośrednio, badając działalność wybranych podmiotów, przyczyny niezadowalającego stanu realizacji programów i projektów, czy naruszeń zasad obowiązujących przy wydatkowaniu środków publicznych.

INFORMOWANIE O WYNIKACH KONTROLI
W 2006 roku na 33 konferencjach prasowych i briefingach jak również ma stronach internetowych NIK podała do wiadomości publicznej wyniki 69 kontroli.

Nastąpił dalszy rozwój Biuletynu Informacji Publicznej. Na stronach www.nik.gov.pl. można znaleźć wszystkie upublicznione informacje o wynikach kontroli. Kontynuowana była także praktyka transmitowania posiedzeń seminaryjnych Kolegium Izby oraz umieszczania skrótów filmowych z konferencji prasowych. O zainteresowaniu efektami pracy NIK świadczy 6068 materiałów medialnych, mających związek z działalnością NIK (4631 publikacji prasowych, 737 radiowych oraz 700 telewizyjnych) . O rosnącym znaczeniu roli internetu jako nośnika informacji o działaniach NIK świadczy 313 tys. wizyt na stronach BIP w porównaniu do 159,4 tys. w 2005 r.)

ZAWIADOMIENIA O PRZESTĘPSTWACH I WYKROCZENIACH
nIK konsekwentnie stara się egzekwować odpowiedzialność określoną przepisami prawa, m.in. poprzez kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia zarówno „w sprawie”, jak i przeciwko określonym osobom. Izba przekazała w ubiegłym roku organom ścigania 118 zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zaś sądom grodzkim 6 wniosków o ukaranie (W 2005 r. odpowiednio 122 zawiadomienia i 14 wniosków).

Podstawą największej liczby zawiadomień stanowiły czyny polegające na nadużyciu uprawnień lub niedopełnieniu ciążących obowiązków, czego konsekwencją było wyrządzenie znacznej szkody majątkowej. Na wysokim poziomie utrzymywała się liczba czynów polegających na: nieprowadzeniu ksiąg rachunkowych, prowadzeniu ich wbrew przepisom ustawy lub podawaniu w nich nierzetelnych danych, niesporządzeniu sprawozdania finansowego. Na poziomie zbliżonym do roku ubiegłego utrzymywała się liczba czynów polegających na działaniu na szkodę interesu publicznego lub prywatnego przez funkcjonariusza publicznego; wzrosła, aczkolwiek z niskiego poziomu, liczba czynów polegających na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Tendencję spadkową natomiast odnotowano w stosunku do czynów polegających na poświadczeniu nieprawdy lub fałszowaniu dokumentów oraz posługiwaniu się dokumentami stwierdzającymi nieprawdę.

Zawiadomieniami i wnioskami objęto łącznie 119 osób, z których 112 zajmowało stanowiska kierownicze. Organom ścigania zgłoszono też ujawnione straty w mieniu w wysokości 243,5 mln zł.

W 2006 roku zakończono postępowania w 19 sprawach. Wniesiono do sądów 3 akty oskarżenia. Na postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania NIK złożyła 5 zażaleń.

W 2006 r. Izba przekazała rzecznikom dyscypliny finansów publicznych 102 zawiadomienia. Postępowaniami w tych sprawach objęto 148 osób, głównie kierowników i zastępców kierowników skontrolowanych jednostek. Dokładna analiza tych zawiadomień z kilku poprzednich lat wyraźnie wskazuje na tendencję do systematycznego zmniejszania się liczby tego rodzaju przypadków.

ROZPATRYWANIE SKARG I WNIOSKÓW
W 2006 roku do NIK wpłynęło ponad 4,7 tys. skarg, listów i wniosków. W porównaniu z rokiem poprzednim jest to spadek o 31,2 proc., spowodowany prawdopodobnie rosnąca świadomością prawną społeczeństwa, kierującego swe zgłoszenia do innych odpowiednich organów.

Sygnalizowały one głównie ●nadużycia gospodarcze i finansowe oraz marnotrawstwo mienia społecznego ●nieprawidłowe funkcjonowanie organów i urzędów administracji publicznej ●niewłaściwą gospodarkę lokalami ●uchybienia w zakresie załatwiania spraw rent, emerytur, ochrony zdrowia i pomocy społecznej ●nieprawidłowości w transporcie, komunikacji i łączności ●problemy wynikające ze stosunku pracy.

Izba zbadała w toku kontroli zasadność 260 skarg, kolejne 132 sprawy zakwalifikowano do zbadania w późniejszym terminie. Efektem tych działań było ujawnienie nieprawidłowości finansowych na łączną kwotę 317,2 mln zł oraz korzyści finansowe w wysokości 8,6 mln zł – głównie w wyniku kwot zaoszczędzonych przez jednostki kontrolowane przy realizacji wniosków pokontrolnych. Ponadto do organów ścigania skierowano zawiadomienia w 20 sprawach.

WSPÓŁPRACA Z SEJMEM
Jak zawsze, ważne miejsce w działaniach NIK zajmowała współpraca z Sejmem RP. Prezes oraz wiceprezesi NIK uczestniczyli w plenarnych posiedzeniach Sejmu przedkładając najważniejsze dokumenty dotyczące działalności Izby oraz prezentując jej stanowisko w istotnych sprawach leżących w jej kompetencjach. Prezes, wiceprezesi oraz upoważnieni przedstawiciele Izby wzięli udział w 916 posiedzeniach komisji i podkomisji sejmowych, gdzie dyskutowano o wynikach poszczególnych kontroli.
Ponadto, na wniosek Sejmowej Komisji Śledczej Izba przekazała materiały z postępowań kontrolnych w bankach prowadzonych w latach 1989-2006.

Prezes NIK w lipcu 2006 r. przedłożył Sejmowi Analizę wykonania budżetu państwa w założeń polityki pieniężnej w 2005 r. oraz Sprawozdanie z działalności NIK. Wystąpił też na 9. posiedzeniu Sejmu RP przedstawiając Sejmowi Informację o funkcjonowaniu transportu lądowego w Polsce, stanie jego infrastruktury oraz działalności organów odpowiedzialnych za określenie strategii państwa w tym sektorze gospodarki.

Przedstawiciele Izby uczestniczyli również w pracach legislacyjnych parlamentu, m.in. w pracach komisji nadzwyczajnych, zgłaszając uwagi i prezentując stanowisko Izby, m.in. do projektów ustawy Prawo Zamówień publicznych, o zmianie ustawy o NIK.

Uczestnicząc w procesie legislacyjnym związanym z rządowymi inicjatywami, w ramach uzgodnień międzyresortowych – Izba zaopiniowała Regulamin pracy Rady Ministrów oraz 110 rządowych projektów dokumentów – rozporządzeń, ustaw i innych.

WYKONANIE BUDŻETU NIK i ZATRUDNIENIE
Na zakończenie kilka słów o sytuacji finansowo – kadrowej Izby, czyli możliwościach realizacji zadań postawionych przed Najwyższą Izbą Kontroli.

Otóż Ustawa budżetowa na 2006 r. określiła budżet Izby w wysokości 225.165 tys. zł. Został on opracowany z uwzględnieniem prognozowanego 1,5 % wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz wydatków osobowych dla pracowników państwowej sfery budżetowej. Wydatki budżetowe zostały zrealizowane w 100%, a dochody w 187,7 % przyjętego planu.

Średnie zatrudnienie w 2006 roku w Izbie wyniosło 1.687,1 etatów. Na podstawie mianowania zatrudniano 1.152 osoby wykonujące lub nadzorujące czynności kontrolne. Pracuje tutaj 77 osób z tytułem doktora nauk i 56, które ukończyły Krajową Szkołę Administracji Publicznej.

Do pracy w ubr. przyjęto 85 osób, w tym na stanowiska kontrolerskie – 57 osób. Z Izby odeszły 83 osoby, w większości na emeryturę.

W 2006 roku stosowano wprowadzone wcześniej zasady i tryb naboru do pracy na stanowiska kontrolerskie. Polega on na otwartym postępowaniu kwalifikacyjnym na podstawie publicznego ogłoszenia na stronach internetowych Izby, a także ogłoszenia w dzienniku ogólnopolskim – w 2006 roku w Rzeczpospolitej - i w Biuletynie Służby Cywilnej. W efekcie dwukrotnie przeprowadzonego naboru zewnętrznego w maju i w grudniu wpłynęło 962 ofert. Komisyjnie wytypowano i zarekomendowano zatrudnienie 98 kandydatów.

W 2006 roku kontynuowano zasadę obsadzania stanowisk dyrektorów i wicedyrektorów oraz doradców prawnych, ekonomicznych i technicznych w drodze konkursu. W wyniku 4 postępowań kwalifikacyjnych komisja wskazała 3 osoby na stanowiska dyrektorów i 4 na stanowiska wicedyrektorów oraz 31 na stanowiska doradców.

* * * * *

W 2006 r., roku znacznego obniżenia społecznych ocen funkcjonowania wielu instytucji, Izba odnotowała z satysfakcją, że zaufanie wobec niej, przy niewielkich wahaniach, utrzymuje się na niezmienionym poziomie. Mniej więcej połowa obywateli – 44 proc. w ostatnim badaniu z 2006 r. – ma dobre zdanie o działalności NIK.

Rok 2006 był 88–tym rokiem, w którym NIK realizowała swoją misję. Jest nią dbałość o gospodarność i skuteczność w służbie publicznej dla Rzeczypospolitej Polskiej.