Sprawozdanie z działalności NIK w 2005 r. (załącznik PDF; 4,3MB)
Folder dwujęzyczny (załącznik PDF; 2,3MB)
NIK realizowała w ub.r. swoją misję określoną w Strategii NIK – misji i wizji. Dokument ten stanowi, że nadrzędnym celem Izby jest dbałość o gospodarność i skuteczność w służbie publicznej dla Rzeczpospolitej Polskiej. Dążąc do systematycznego polepszania jakości kontroli i przydatności ich wyników, Izba dba o podnoszenie profesjonalizmu działania i obiektywizm, jak również o bezstronność i uczciwość w prezentowaniu faktów, ustalonych na podstawie możliwych do zweryfikowania dowodów.
Plan pracy i jego realizacja
Podstawą Planu pracy NIK na 2005 r. było pięć priorytetowych kierunków kontroli, wytyczonych przez Kolegium Najwyższej Izby Kontroli na lata 2003-2005. Zaprogramowano je tak, by wyniki badań umożliwiały określenie przyczyn i mechanizmów stwierdzonych nieprawidłowości w sferach podlegających kontroli. Te obszary to:
● deficyt budżetowy i dług publiczny;
● restrukturyzacja gospodarki;
● ochrona zdrowia i prawa socjalne;
● bezpieczeństwo narodowe;
● procesy integracji z Unią Europejską.
W Planie pracy NIK na 2005 r. przyjęto także priorytety metodyczne: wdrażanie audytu finansowego z uwzględnieniem badania realizacji celów finansowanych z budżetu – podczas kontroli wykonania budżetu państwa, a przy kontrolach wykonania zadań – dokonywanie ocen sprawności działania organów państwa pod względem oszczędności, wydajności i skuteczności. Szczególną uwagę zwrócono na potrzebę badanie obszarów styku interesu publicznego i prywatnego, celem identyfikacji źródeł i obszarów korupcji, a także mechanizmów korupcjogennych. Do priorytetów zaliczono też analizę funkcjonowania kontroli wewnętrznej w administracji publicznej.
Planując działalność kontrolą NIK korzystała z sugestii tematów zgłoszonych przez Marszałków obu izb parlamentu, Prezesa Rady Ministrów, komisje sejmowe oraz inne organy władzy publicznej.
W minionym roku Izba zakończyła, przeprowadzoną na zlecenie Sejmu RP, kontrolę działalności Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w zakresie postępowań koncesyjnych w sprawach rozpowszechniania programów telewizyjnych i radiowych. Ponadto na zlecenie komisji sejmowych skontrolowano: 1) Budowę biurowca Articom Center w Warszawie; 2) Prawidłowość zawierania kontraktów na dostawy ropy naftowej przez Petrochemię Płock SA oraz Polski Koncern Naftowy Orlen SA; 3) Wybrane przekształcenia własnościowe w Naftoport sp. z o.o. ; 4) Organizację egzaminów eksternistycznych; 5) Funkcjonowanie parków narodowych w zakresie zachowania, zrównoważonego użytkowania oraz odnawiania zasobów przyrody.
Na wniosek Prezesa Rady Ministrów podjęto kontrole pn.: Działalność narodowego i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz Realizacja kontraktów na świadczenia zdrowotne w ramach ubezpieczenia w Narodowym Funduszu Zdrowia (str. 90-92).
W 2005 r. zakończono łącznie 170 kontroli planowych, z tego 92 kontrole wykonania budżetu państwa w 2004 r. i 78 pozostałych kontroli. Izba przeprowadziła również kontrole doraźne (skargowe, sprawdzające i rozpoznawcze) w ramach 233 tematów, obejmując nimi 515 jednostek. W sumie postępowania kontrolne przeprowadzono w 2903 jednostkach.
Wywiązując się z ustawowego obowiązku Izba sporządziła i przedłożyła Sejmowi Analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2004 r. Sejmowi RP przedłożono także Sprawozdanie z działalności NIK w 2004 r.
Każda kontrola kończy się wystąpieniem pokontrolnym, w którym oceniona jest kontrolowana działalność jednostek na podstawie ustaleń opisanych w protokole kontroli oraz zawarte są uwagi i wnioski w sprawie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Jest ono przekazywane kierownikowi jednostki kontrolowanej, a w razie potrzeby również kierownikowi jednostki nadrzędnej oraz właściwym organom państwowym i samorządowym. W 2005 r. skierowano w sumie 3035 wystąpień pokontrolnych.
Kierownikowi jednostki kontrolowanej przysługuje prawo składania zastrzeżeń, zarówno do dokonanych przez Izbę ustaleń (opisanych w protokole kontroli), jak i wynikających z nich ocen, uwag i wniosków (przedstawianych w wystąpieniu pokontrolnym). Złożenie zastrzeżeń skutkuje wszczęciem procedury odwoławczej. W minionym roku do ustaleń opisanych w 75 protokołach (spośród 2903) kierownicy jednostek zgłosili 122 zastrzeżenia, zaś adresaci 3035 wystąpień – 839 zastrzeżeń do ocen, uwag i wniosków zawartych w 261 tego rodzaju dokumentach.
Na początku 2005 r. Izba wdrożyła nową metodykę ustalania finansowych rezultatów kontroli. Występują w niej dwie główne kategorie: nieprawidłowości w wymiarze finansowym oraz korzyści finansowe. Ujawnione przez NIK nieprawidłowości w ich wymiarze finansowym wyniosły 18,3 mld zł, zaś uzyskane w wyniku kontroli korzyści osiągnęły kwotę ponad 1 mld zł (str. 93-96).
Organy kontroli, rewizji i inspekcji działające w administracji rządowej i samorządowej są zobowiązane, zgodnie z przepisami ustawy o NIK, do udostępnienia Izbie wyników zrealizowanych kontroli własnych, a także do przeprowadzania kontroli na zlecenie NIK lub kontroli wspólnych pod kierownictwem Izby. W 2005 r. udostępniły one wyniki własnych kontroli w 24 przypadkach, wspólnie z Izbą przeprowadziły 104 kontrole, zaś na zlecenie NIK przeprowadziły 29 badań (str. 99).
Ważniejsze ustalenia i efekty kontroli
Planowanie trzyletnie działalności kontrolnej według tych samych, priorytetowych kierunków pozwala dokładniej śledzić przebieg istotnych dla funkcjonowania państwa procesów i wyciągnąć wnioski oparte na ustaleniach większej liczby badań w dłuższym horyzoncie czasu. Kontrole przeprowadzone w ciągu minionych trzech lat wskazują, że sposób funkcjonowania państwa nie poprawił się w odczuwalnym stopniu. Nadal dają o sobie znać takie zjawiska, jak brak dbałości o mienie publiczne, niegospodarność, nieprzestrzeganie prawa, stawianie własnego lub grupowego interesu ponad interes publiczny, zagrożenie korupcją, brak nadzoru i słabość kontroli w administracji publicznej. Nie ubyło też czynników spowalniających gospodarczy i społeczny rozwój kraju, ani nie zwiększyło się poczucie bezpieczeństwa obywateli (str. 161).
a) Z ustaleń kontroli wykonania budżetu państwa w 2005 r. wynika, że został on zrealizowany lepiej, niż zaplanowano w ustawie budżetowej. Wydatki były niższe od planowanych o 0,7 % (208,1 mld zł), zaś dochody przekroczyły zaplanowaną kwotę o 2,9% (179,8 mld zł). Dochody budżetu wystarczyły na zrealizowanie 86,4% wydatków (rok wcześniej – 79,1%). Ograniczono zatem deficyt budżetowy, który był mniejszy od zaplanowanego – wyniósł 28,4 mld zł i był o 13,1 mld zł niższy niż rok wcześniej. Nie udało się jednak zahamować przyrostu zadłużenia sektora publicznego. W rezultacie stwierdzono – w porównaniu z poprzednim rokiem – pogorszenie się relacji państwowego długu publicznego do PKB.
Ustalenia tej kontroli wskazały na zwolnienie wzrostu gospodarczego i niższą inflację, ale też na wysoką dynamikę wzrostu dochodów budżetu państwa (115% wobec zaplanowanych 113%). Lepsza od zakładanej była ściągalność bieżących należności podatkowych oraz wyniki finansowe podmiotów gospodarczych, w szczególności opodatkowanych stałą stawką 19%. Niższe od przyjętych założeń były wpłaty do budżetu Unii Europejskiej.
NIK oceniła, że realizacja bieżących dochodów przebiegała w 2005 r. sprawnie, za to egzekucja należności z lat poprzednich wypadła poniżej oczekiwań. Zaległości z tytułu podatków i innych należności budżetowych wzrosły w stosunku do 2004 r. o 6,3%. Największy udział w zaległościach miał podatek od towarów i usług (prawie 40%). Przedawnieniu uległy zaległości podatkowe w wysokości 728,8 mln zł, zaś w wyniku błędnych decyzji aparatu skarbowego wypłacono 184 mln zł z tytułu odsetek (52,1 mln zł więcej niż w 2004 r.). Mimo tego resort finansów nadal nie posiadał informacji o przyczynach przedawnień zaległości oraz o skali i przyczynach uchyleń decyzji podatkowych (str. 166-167).
b) Podobnie jak w latach ubiegłych nie nastąpiła poprawa w sferze restrukturyzacji i prywatyzacji gospodarki. Brak wizji lub nieprecyzyjne określanie celów przekształceń pogłębiały dodatkowo niekonsekwencje i niezdecydowanie w ich realizacji. Wskazywano na przewlekłość postępowań, spory kompetencyjne, brak koncepcji lub ich nadmiar, nieprzestrzeganie przepisów, wysokie i często zbędne koszty prywatyzacji, niecelowe wydatki ponoszone na opracowanie niepotrzebnych analiz i ekspertyz (str. 184-186).
c) Jaskrawym przykładem wieloletnich zaniedbań jest aktualny stan infrastruktury transportowej. Zebrane w tzw. megainformacji wyniki i wnioski dotyczące tej dziedziny upoważniły NIK do stwierdzenia, że pogarszający się stan infrastruktury transportowej stał się jedną z głównych barier rozwoju gospodarki (str. 184).
d) Do niewesołych refleksji skłaniają ustalenia kontroli gospodarowania mieniem publicznym – interesy Skarbu Państwa często nie były respektowane, brakowało dbałości o powierzone mienie. Część winy za istnienie i utrzymywanie się patologii tkwi w nieprecyzyjnych rozwiązaniach prawnych. Główną ich przyczyną jest jednak zaniedbywanie przez kadrę menedżerską interesów państwowych przedsiębiorstw i spółek. Odpowiedzialność za przejawy niegospodarności w tej sferze – jak wynika z kontroli – ponoszą też organy państwa, które nie wywiązują się należycie ze swych nadzorczych i kontrolnych obowiązków (str. 185-186).
e) NIK każdego roku poświęca wiele uwagi problematyce ochrony zdrowia. Wyniki ubiegłorocznych kontroli potwierdzają narastanie negatywnych zjawisk w tej sferze. Wątpliwości i protesty społeczne budzą m.in. podział budżetowych środków na usługi medyczne, brak rejestru tych usług, wydłużające się okresy oczekiwań pacjentów na niektóre świadczenia. NIK po raz kolejny bardzo krytycznie oceniła też wykorzystanie środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (str. 200).
f) Nie przyniosły odczuwalnych rezultatów działania administracji publicznej w walce z bezrobociem. W niedostatecznym stopniu zwiększyły się środki finansowe na wspieranie programów aktywnego przeciwdziałania bezrobociu (str. 201).
g) Znaczną część swego potencjału kontrolnego NIK poświęca sprawom szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Kontrole z ostatnich trzech lat pozwalają stwierdzić, że mimo czynionych wysiłków, tempo technicznej modernizacji armii nie było zadawalające i nie odpowiadało przyjętym wcześniej programom przebudowy i modernizacji sił zbrojnych RP. Izba wnioskowała, aby plany modernizacyjne bardziej realistycznie uwzględniały nie tylko potrzeby armii, Straży Granicznej i Policji, ale także możliwości finansowe kraju (str. 212).
h) Z ustaleń kontroli poświęconych w latach 2003-2005 bezpieczeństwu energetycznemu kraju wynika, że nie uległo ono odczuwalnej poprawie. Nie doprowadzono do dywersyfikacji dostaw paliw płynnych i gazu, nie udało się stworzyć w sposób zadowalający obowiązkowych zapasów paliw (str. 212).
i) Zakończone w 2005 r. kontrole są dowodem na niezadowalające przygotowanie administracji publicznej do rozwiązywania problemów wynikających z integracji Polski z Unią Europejską. W chwili akcesji m.in. resorty gospodarki, pracy, finansów, środowiska, infrastruktury nie były gotowe do realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych, współfinansowanych z Funduszu Spójności. Służby celne, z powodu niewydolności systemu informatycznego, nadal nie w pełni zabezpieczały zewnętrzną granicę Unii, Z tego samego powodu Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa była słabo przygotowana do obsługi rent strukturalnych. Zwłoka w uruchamianiu systemów monitoringu i kontroli finansowej (SIMIK) utrudniała zarządzanie przepływem środków oraz kontrolę realizacji projektów finansowych z funduszy unijnych. Badania wykazały także zjawisko nadmiernego skomplikowania krajowych procedur pozyskiwania unijnych funduszy oraz niewłaściwy nadzór i kontrolę nad nimi (str. 225).
j) Izba jest jednym z filarów systemu identyfikowania zagrożeń korupcją w państwie. Począwszy od 2000 r. przeprowadzane są, na podstawie ustaleń kontroli, systemowe analizy zagrożenia korupcją w poszczególnych obszarach działalności państwa. Sejmowi przekazany został już piąty tom analizy pn. Zagrożenie korupcją w świetle badań kontrolnych NIK przeprowadzonych w 2004 r. Ważne w tym przedmiocie są również kierowane pod adresem ustawodawcy wnioski de lege ferenda (patrz też niżej), których intencją jest zmiana złego prawa, lub usunięcie z niego luk sprzyjających korupcji. W zakresie badania zjawisk korupcyjnych Izba współpracuje z organami władzy i administracji publicznej oraz dzieli się doświadczeniami z najwyższymi organami kontroli innych państw (str. 234).
Informowanie o wynikach kontroli
Prezes NIK ma obowiązek podawania do publicznej wiadomości, po przedłożeniu Sejmowi, Analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej oraz Sprawozdania z działalności Izby za rok poprzedni. Ustawa o NIK przyznała Prezesowi także prawo przedstawiania opinii publicznej innych dokumentów kontrolnych lub zawartych w nich ustaleń, z zachowaniem tajemnicy ustawowo chronionej. W ten sposób Izba wypełnia konstytucyjne prawo obywateli do informacji o funkcjonowaniu organów administracji i instytucji publicznych oraz działalności osób pełniących publiczne funkcje.
Wzorem lat ubiegłych współpracę ze środkami masowego przekazu koordynował Wydział Rzecznika Prasowego. Organizował m.in. konferencje prasowe poświęcone wynikom poszczególnych kontroli, bieżąco aktualizował Biuletynu Informacji Publicznej (www.nik.gov.pl), ułatwiał kontakty kierownictwa Izby z mediami prasowymi i elektronicznymi. Podczas 53 konferencji prasowych oraz na stronach internetowych zaprezentowano dziennikarzom i opinii publicznej informacje o wynikach 88 kontroli.
W minionym roku ukazało się w prasie centralnej i regionalnej ponad 5 tys. publikacji dotyczących działalności NIK. Wyraźnie wzrosła – do 627, tj. o 137 – liczba informacyjnych audycji telewizyjnych, upowszechniających wyniki kontroli oraz programów publicystycznych z udziałem członków kierownictwa Izby, dyrektorów departamentów i delegatur. Obserwowanie przebiegu konferencji prasowych oraz posiedzeń seminaryjnych Kolegium NIK umożliwiały ich transmisje i retransmisje oraz ich skróty filmowe umieszczane na stronach internetowych.
Najwięcej publikacji prasowych i audycji telewizyjnych ukazało się po opublikowaniu wyników kontroli dotyczących sytuacji transportu (zarządzania drogami publicznymi na skrzyżowaniach z liniami kolejowymi oraz gospodarowanie majątkiem przez PKP), a zwłaszcza tzw. megainformacji podsumowującej wyniki kontroli z lat 1990-2004 na temat stanu infrastruktury transportowej kraju (str. 126-127).
Zawiadomienia o przestępstwach i wykroczeniach
Przepisy ustawy o NIK stanowią, że w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, Izba zawiadamia właściwy organ powołany do ich ścigania przestępstw lub wykroczeń oraz informuje o tym kierownika jednostki kontrolowanej lub nadrzędnej i właściwy organ państwowy lub samorządowy. Organy ścigania mają obowiązek zawiadamiania NIK o wynikach postępowania.
Izba przekazała w ubiegłym roku organom ścigania 122 zawiadomienia, zaś sądom grodzkim 14 wniosków o ukaranie. Największą grupę czynów zabronionych, których ujawnienie było podstawą 36 zawiadomień, stanowiły czyny polegające na nadużyciu udzielonych uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków przez osoby zobowiązane do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą, w wyniku czego doszło do wyrządzenia znacznej szkody majątkowej. Wzrosła też liczba czynów polegających na: nieprowadzeniu ksiąg rachunkowych, prowadzeniu ich wbrew przepisom lub podawaniu w nich nierzetelnych danych. Tendencję spadkową odnotowano natomiast w odniesieniu do czynów polegających na poświadczeniu nieprawdy w dokumentach i fałszowaniu dokumentów, jak również używaniu takich dokumentów.
W związku z zawiadomieniami i wnioskami NIK została poinformowana przez organy ścigania o zakończeniu jeszcze w tym samym roku postępowań w 37 sprawach. Na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania Izba złożyła 5 zażaleń, które nie zostały uwzględnione. W innych sprawach zażaleń nie składano, ponieważ NIK nie zawsze posiada legitymację procesową do wykonywania prawa pokrzywdzonego. W omawianym roku zwiększyła się liczba wydanych decyzji kończących postępowania. O takich decyzjach poinformowano Izbę w 148 przypadkach.
W 2005 r. NIK przekazała przewodniczącym komisji orzekających i rzecznikom dyscypliny 40 wniosków o ukaranie i 105 zawiadomień w sprawach dotyczących naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Postępowaniami w tych sprawach objęto łącznie 204 osoby. Większość postępowań nie zostało jeszcze zakończonych. Izba dysponuje danymi jedynie o 46 rozstrzygnięciach. Wskazują one m.in. na zmniejszenie się w latach 2004-2005 liczby spraw umorzonych.
W wystąpieniach pokontrolnych NIK zawarła ponadto oceny wskazujące na niezasadność zajmowania stanowiska w odniesieniu do 16 pracowników. Na ich podstawie 5 osób odwołano z zajmowanego stanowiska lub pełnionej funkcji. W stosunku do 27 osób zostały wyciągnięte różnego rodzaju konsekwencje służbowe.
W minionym roku Izba skierowała do właściwych sądów rejonowych (wydziałów grodzkich wykroczeniowych) 4 wnioski o ukaranie osób uchylających się od kontroli lub ją utrudniających (str. 116-123).
Współpraca z Sejmem Konstytucja RP, ustawa o NIK i regulamin Sejmu zobowiązują Prezesa NIK do ścisłej współpracy z parlamentem. Prezes i wiceprezesi NIK uczestniczyli więc w plenarnych posiedzeniach Sejmu i posiedzeniach jego komisji, gdzie były omawiane wyniki najważniejszych kontroli. Także dyrektorzy i wicedyrektorzy departamentów oraz delegatur, doradcy Prezesa, a także inni upoważnieni przedstawiciele Izby aktywnie uczestniczyli w 775 posiedzeniach komisji i podkomisji. Izba przekazała Sejmowi w minionym roku łącznie 176 informacji o wynikach kontroli.
Lutowa, plenarna debata sejmowa na temat założeń i realizacji procesu konsolidacji przemysłu naftowego w Polsce zbiegła się z upublicznieniem wyników kontroli restrukturyzacji własnościowej przedsiębiorstw tego sektora. Prezes Izby zwrócił m.in. uwagę, że ministrowie właściwi ds. skarbu państwa w okresie ostatnich kilkunastu lat transformacji nie wypracowali koncepcji restrukturyzacji sektora naftowego. Skutkiem tego nie poprawiło się bezpieczeństwo energetyczne kraju.
Podczas lipcowego posiedzenia Sejmu Prezes zaprezentował Analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2004 r. Stwierdził m.in., że brak jasno określonych zadań, których wykonaniu ma służyć wydatkowanie środków, jest jedną z przyczyn relatywnie niskiej efektywności gospodarowania publicznymi pieniędzmi. Zwrócił także uwagę na słabość systemów kontroli wewnętrznej i zagrożenie korupcją.
Szczególnie owocne kontakty, jak każdego roku, Izba utrzymywała z sejmową Komisją ds. Kontroli Państwowej. Przekazywała jej m.in. informacje o wynikach kontroli, Plan pracy NIK na 2006 r. oraz Projekt budżetu NIK na 2006 r. Przedstawiała także inne, przygotowane na wniosek tej Komisji, materiały i opracowania dotyczące sugestii tematów kontroli zgłoszonych przez poszczególne komisje sejmowe. We wszystkich posiedzeniach Komisji (z wyjątkiem tych, które dotyczyły jej wewnętrznych spraw), uczestniczył Prezes NIK lub jego przedstawiciel (str. 102-110).
Uczestnictwo NIK w procesie legislacyjnym.
W minionym roku NIK przedstawiła w 28 informacjach o wynikach kontroli 53 wnioski de lege ferenda; w 29 wnioskach zawarto postulaty nowelizacji ustaw, które nie zostały jednak zrealizowane. Zrealizowane zostały natomiast 3 wnioski dotyczące aktów wykonawczych i częściowo 2 wnioski. Według stanu na 1 stycznia 2006 r. niezrealizowanych pozostawało 47 wniosków.
NIK uczestniczy w procesie legislacyjnym, związanym z rządowymi inicjatywami ustawodawczymi. W 2005 r. Izba zaopiniowała – w ramach uzgodnień międzyresortowych, przedstawiając głównie wnioski wynikające z kontroli – 285 rządowych projektów aktów prawnych, w tym 188 rozporządzeń i 81 ustaw (str. 111-112).
Załatwianie skarg i wniosków
W 2005 r. wpłynęło ponad 6,8 tys. skarg informujących o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu państwa. W porównaniu z rokiem poprzednim, odnotowano spadek liczby takiej korespondencji o 9%. Niewielka tendencja spadkowa utrzymuje się od 10 lat. Korespondencja skargowa obejmowała swoim zasięgiem zarówno podmioty podlegające kontroli Izby, jak i pozostające poza sferą oddziaływań kontrolnych. Autorami skarg i wniosków były zarówno osoby fizyczne, jak i reprezentanci różnych społeczności; osoby prywatne, jak i piastujące urzędy, czy funkcje.
Autorzy ponad połowy skarg i wniosków skarżyli się na niewłaściwe funkcjonowanie organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz sygnalizowali nadużycia gospodarcze, finansowe oraz marnotrawstwo mienia. W toku kontroli oraz w czasie podjętych czynności wyjaśniających Izba zbadała zasadność 242 skarg, kolejnych 127 zakwalifikowano do późniejszego rozpatrzenia. W wyniku tych działań ujawniono nieprawidłowości w wymiarze finansowym na kwotę 676,3 mln zł. Efektem przeprowadzonych w tych sprawach badań kontrolnych były korzyści finansowe w wysokości 16,3 mln zł. Do organów ścigania skierowano zawiadomienia w 7 sprawach (str. 132-134 i 140).
Współpraca międzynarodowa
Po przystąpieniu Polski do europejskich struktur unijnych, Izba aktywnie działa w Komitecie Kontaktowym prezesów najwyższych organów kontroli państw UE i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO). Na NIK ciąży obowiązek współpracy z Trybunałem w prowadzeniu kontroli w Polsce, w związku z czym kontrole ETO na terenie naszego kraju odbywały się w asyście kontrolerów NIK. Izba kontynuowała też tradycyjnie dobrą i efektywną współpracę z międzynarodowymi organizacjami zrzeszającymi najwyższe organy kontroli. Szczególną aktywność wykazuje na forum Europejskiej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (EUROSAI).
Wyrazem uznania dla aktywnej działalności na forum międzynarodowym jest powierzenie NIK zorganizowania w 2006 r. zebrania Komitetu Kontaktowego prezesów najwyższych organów kontroli państw Unii Europejskiej i ETO oraz w 2008 r. – VII Kongresu EUROSAI.
NIK koordynowała pracę Grupy roboczej EUROSAI ds. kontroli środowiska i brała udział w pracach Komitetu Szkoleniowego oraz Grupy roboczej ds. informatyki. W minionym roku prace Grupy ds. ochrony środowiska koncentrowały się na organizowaniu i prowadzeniu międzynarodowych kontroli równoległych. Na seminarium w Wiedniu dyskutowano o gospodarce odpadami, zanieczyszczeniu powietrza i energetyce odnawialnej.
Na uwagę zasługuje też współpraca z Międzynarodową Organizacją Najwyższych Organów Kontroli (INTOSAI). Tu także NIK wykazuje szczególną aktywność w pracach Grup roboczych ds. kontroli środowiska i informatyki, a także prywatyzacji. NIK uczestniczyła w przygotowaniu m.in. projektów: W kierunku kontroli ochrony bioróżnorodności oraz Ewolucja i trendy w kontrolach środowiska. NIK współpracowała też z najwyższymi organami kontroli państw Grupy Wyszehradzkiej, grupą najwyższych organów kontroli państw bałtyckich i nordyckich, Międzynarodową Radą Audytorów NATO. Utrzymywała również aktywne i owocne kontakty bilateralne i multilateralne: 156 przedstawicieli NIK wzięło udział w zagranicznych seminariach, szkoleniach, konferencjach i spotkaniach eksperckich. W podobnych przedsięwzięciach organizowanych przez Izbę udział wzięło 21 przedstawicieli najwyższych organów kontroli z innych krajów.
Aby usprawnić organizację i przebieg międzynarodowych kontroli równoległych i zapewnić efektywne wykorzystanie ich wyników Prezes Izby powołał w ub. r. Zespół ds. Kontroli Międzynarodowych. W 2005 r. NIK zaangażowała się w działania związane z 10 takimi kontrolami, m.in.: Realizację postanowień Konwencji Helsińskiej o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego - zanieczyszczenia ze statków oraz Funkcjonowanie przejść granicznych na granicy polsko-ukraińskiej po wstąpieniu Polski do UE. Niektóre z kontroli międzynarodowych są kontynuowane w bieżącym roku (str. 50-57).
Wykonanie budżetu NIK i zatrudnienie
Wydatki NIK – zgodnie z ustawą budżetową na 2005 r. – zostały określone w wysokości 219.532 tys. zł, co stanowiło kwotę wyższą od budżetu ubiegłorocznego o 7.892 tys. zł, tj. o 3,7%. Projekt budżetu został opracowany z uwzględnieniem prognozowanego o 3% wzrostu cen i usług konsumpcyjnych oraz wydatków osobowych dla pracowników sfery budżetowej również o 3%. Dochody Izby określono na poziomie 583 tys. zł.
Wydatki budżetowe w minionym roku zrealizowano w wysokości 219.532 tys. zł, tj. w 100% planowanej kwoty, a dochody Izba wykonała w wysokości 1.496,2 tys. zł, co stanowi 256,6% planu.
Część środków przeznaczono na remonty budynków delegatur i centrali. Pozostałe środki wydatkowano na zakup gotowych składników majątkowych (str. 75-77).
Planowana na ub. r. liczba etatów w NIK wynosiła 1.701. W dniu 1 stycznia 2005 r. Izba zatrudniała pracowników na 1.649,6 etatach. Średnie zatrudnienie wyniosło 1.653,7 osoby. Na koniec 2005 r. zatrudnienie wzrosło do 1.700,5 osób.
Zgodnie z ustawą o NIK pracownicy wykonujący lub nadzorujący czynności kontrolne muszą mieć wykształcenie wyższe. I tak 31,1% z nich posiadało wykształcenie prawnicze i administracyjne, 24,3% - ekonomiczne, 27,1 – techniczne i rolnicze oraz 17,5% inne. Należy dodać, że 78 osób posiadało stopień naukowy doktora, zaś 47 pracowników to absolwenci KSAP.
W ub. r. przyjęto do pracy 105 osób, w tym na stanowiska kontrolerskie 82 osoby. Spośród nich 33 osoby zatrudniono w departamentach kontrolnych, 17 w departamentach wykonujących zadania organizacji i obsługi, zaś pozostałe 55 – w delegaturach NIK.
W omawianym roku stosowano (przyjęte w 2004 r.) zasady naboru kandydatów do pracy na stanowiska kontrolerskie (tzw. nabór zewnętrzny) Ogłaszany publicznie nabór prowadzony jest w formie otwartego postępowania kwalifikacyjnego. Spośród kandydatów komisja ds. naboru pracowników wybiera osoby spełniające w stopniu optymalnym ustanowione kryteria na poszczególne stanowiska pracy. Ostateczną decyzję o zatrudnieniu podejmuje Prezes NIK.
W omawianym roku kontynuowano, przyjętą rok wcześniej, zasadę zatrudniania osób na stanowiskach dyrektorów i wicedyrektorów wyłącznie spośród pracowników NIK w drodze konkursu; poszerzono grupę stanowisk, podlegających obsadzie konkursowej, o stanowiska doradców prawnych, ekonomicznych i technicznych (tzw. nabór wewnętrzny). W celu realizacji Standardów polityki kadrowej NIK, zakładającej stałe podnoszenie kwalifikacji, opracowano nowy system okresowych ocen pracowników mianowanych, które obowiązują od bieżącego roku.
W 2005 r. z pracy w Izbie odeszło 68 osób (w tym 55 ze stanowisk kontrolerskich); 41 pracowników odeszło na emeryturę.
W omawianym roku 183 osoby odbywały aplikację kontrolerską, 355 pracowników podnosiło poziom znajomości języków obcych, a 85 osób kontynuowało studia doktoranckie, podyplomowe i inne (str. 39-45).
xxx
W dniu 14 grudnia 2005 r. Kolegium NIK uchwaliło Plan pracy na NIK na 2006 r., łącznie z nowymi priorytetami kontroli na kolejny trzyletni okres. Bezpośrednio korespondują one z ideami zapisanymi w Strategii NIK – misji i wizji, łączącymi ową misję z dbałością o gospodarność i skuteczność w służbie publicznej dla RP. Kierunki kontroli skorelowano z ideą państwa przyjaznego obywatelowi, oszczędnego, efektywnie gospodarującego publicznym majątkiem oraz wykorzystującego osiągane z tego tytułu korzyści ku pożytkowi obywateli.
Sporządził na podstawie Sprawozdania
z działalności NIK w 2005 r. Wiesław Łuka