Sprawozdanie z działalności NIK w 2004 r. <br />(skrót prasowy)

Sprawozdanie z działalności NIK w 2004 r.
(skrót prasowy)

Rok 2004 był kolejnym okresem intensywnej pracy wynikającej z ustawowych obowiązków NIK. Należy do nich - jak co roku - przedstawienie Analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej oraz przeprowadzenie licznych kontroli zawartych w planie i kontroli doraźnych. Jednocześnie w tym czasie kontynuowane były wszechstronne działania związane z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Dla NIK oznaczało to dalsze dostosowywanie działalności kontrolnej do zasad i kryteriów kontroli spełniających standardy kontroli Unii Europejskiej.

W minionym roku skutecznie realizowano przedsięwzięcia ukierunkowane na unowocześnianie kontroli państwowej oraz zwiększenie efektywności działalności kontrolnej. Ich podstawą jest dokument programowy Strategia kontrolna NIK misja i wizja. Opracowane równolegle z nim Standardy kontroli, określające procedury od strony metodycznej, włączono do programu szkolenia kandydatów na kontrolerów, a także do procesu przygotowania i realizacji kontroli. Sfinalizowane zostały prace nad pionierskim Podręcznikiem kontrolera, który przekłada idee, wartości i zasady opisane w dokumencie Strategia NIK - misja i wizja, na język praktyki kontrolerskiej. Przyjęto i wdrożono do praktyki czytelne zasady polityki kadrowej - nabór na stanowiska kontrolerskie prowadzony jest w trybie konkursu, na podstawie publicznego ogłoszenia; dyrektorów i wicedyrektorów wyłania się w drodze konkursu przeprowadzanego wśród pracowników Izby.

WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA
Ponadto Izba aktywnie współdziałała z najwyższymi organami kontroli krajów kandydujących, a od maja ub.r. członków UE, oraz z Europejskim Trybunałem Obrachunkowym. Uczestniczyliśmy w kilku spotkaniach poświęconych problemom metodyki i organizacji kontroli, kontroli funduszy europejskich, a także zmian w działalności ETO, wynikających z procesu integracji. W efekcie przystąpienia do UE NIK jest zobowiązana m.in. do wspomagania Trybunału w organizowaniu jego kontroli w Polsce; od maja 2004 ETO powiadomił Izbę o 4 kontrolach w naszym kraju.
Po wstąpieniu do UE NIK aktywnie uczestniczy w pracach Komitetu Kontaktowego prezesów najwyższych organów kontroli UE i ETO. Dobra i efektywna była współpraca z INTOSAI i EUROSAI. Izba utrzymywała też aktywne kontakty bilateralne i multilateralne. Do podstawowych dziedzin współpracy nadal należały: kontrola środowiska, funduszy unijnych i obronności, współpraca transgraniczna i regionalna, wymiana doświadczeń w zakresie doskonalenia i rozwoju standardów, metodyki kontroli i szkolenia kontrolerów. (s.45 - 52)

PLAN PRACY na 2004 r. obejmował łącznie 285 kontroli, w tym 99 kontroli wykonania budżetu państwa. Podstawę planu stanowiło 5 priorytetowych kierunków wytyczonych na lata 2003-2005 oraz określone dla nich główne obszary badań. Zaprogramowano je tak, by wyniki kontroli umożliwiały określenie przyczyn i mechanizmów ujawnionych nieprawidłowości w funkcjonowaniu państwa. Były to: deficyt budżetowy i dług publiczny; restrukturyzacja gospodarki, ochrona zdrowia i prawa socjalne; bezpieczeństwo narodowe; procesy integracji z UE. (s.84)
Wytyczono także priorytety o charakterze metodycznym. W kontroli wykonania budżetu pastwa był nim audyt finansowy z uwzględnieniem badania realizacji celów finansowanych z budżetu. W kontrolach wykonania zadań koncentrowano się - poza badaniem zgodności z prawem - na sprawności, oszczędności, wydajności i skuteczności działania organów państwa, na źródłach korupcji, procedur i mechanizmów jej sprzyjających oraz na analizie funkcjonowania kontroli wewnętrznej w administracji publicznej. (s. 85)
W tworzeniu planu kontroli wykorzystano znaczną część sugestii zgłoszonych m.in. przez komisje sejmowe, Marszałka Senatu, Prezesa RM, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz propozycje innych organów władzy. (s.86)
W wymaganym terminie Izba przedłożyła Sejmowi Informacje o wynikach kontroli wykonania poszczególnych części budżetu państwa oraz zbiorczą Analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej, a także Sprawozdanie z działalności Izby. Ponadto przedstawiono Sejmowi 180 Informacji o wynikach kontroli. (s.88)
W 2004 roku przeprowadzono też 226 kontroli doraźnych, obejmując nimi 492 jednostki. Znaczną część z tych kontroli podjęto w wyniku skarg i listów skierowanych do Izby. (s.89)
Łącznie w 2004 r. NIK skontrolowała 2.929 jednostek. W ich wyniku skierowano 3.138 wystąpień pokontrolnych.(s.90) Zgodnie z ustawą o NIK, kierownicy jednostek kontrolowanych mają prawo zgłaszania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w Protokołach kontroli oraz do ocen, uwag i wniosków zawartych w Wystąpieniach pokontrolnych. Zgłosili ich odpowiednio 401 i 818. (s.91)
Efektem współpracy z innymi organami kontroli było 67 kontroli wspólnych oraz 71 przeprowadzone na zlecenie Izby. Wymierny efekt finansowy współdziałania z innymi organami kontroli, rewizji i inspekcji to odzyskana 700 tys. zł. (s.93-94)
Efekty finansowe wszystkich kontroli przeprowadzonych w 2004 r., czyli stwierdzone w wyniku tych kontroli nieprawidłowości finansowe, wyniosły 4.657,6 (w 2003 r. - 4.676,4 mln. zł, a w 2002 - 2.947,1 mln. zł). Wymiernym rezultatem kontroli NIK są kwoty odzyskane przez budżet państwa, budżety samorządowe oraz jednostki skontrolowane. Wyniosły one łącznie 321 mln zł (w 2003 r. - 300,8 mln. zł, a w 2002 r. - 335,8 mln. zł. Na marginesie - jest to o prawie 110 mln zł więcej, niż wynosi budżet NIK. (s. 236)

WAŻNIEJSZE USTALENIA i EFEKTY KONTROLI
Nie sposób w krótkim wystąpieniu omówić wyniki choćby tylko najważniejszych kontroli. Opisy ich głównych ustaleń znajdują się w końcowej części Sprawozdania. Należy jedynie stwierdzić, że w stosunku do roku ubiegłego główne pola działania Izby nie zmieniły się. Wnioski wypływające z zakończonych kontroli też są analogiczne. Nie nastrajają one optymistycznie. (153-156)
" Miniony rok nie stanowił punktu zwrotnego w pozyskiwaniu dochodów dla budżetu państwa i jednostek samorządowych. Wyniki kontroli ujawniły nieprawidłowości w pracy aparatu skarbowego, a także błędy systemowe. Ich skutkiem było np. zmniejszenie o ponad 1 mld zł wpływów do budżetu w wyniku nieskutecznego przeciwdziałania nieprawidłowościom w produkcji, imporcie i obrocie paliwami płynnymi. Pozwoliły też na określenie następujących przyczyn nieprawidłowości w funkcjonowaniu państwa:
" Naruszano podstawowe zasady gospodarowania majątkiem publicznym. Środki budżetowe wydawano nierzadko tzw. "lekką ręką". Wykryte nieprawidłowości w tym obszarze Izba oblicza na kwotę 4,7 mld. zł., a więc poziom niemal identyczny, jak w roku ubiegłym.
" Restrukturyzacja gospodarki i zamówienia publiczne, to nadal dwie sfery, w których występują największe zakłócenia w działalności państwa.
" Po raz kolejny stwierdzamy brak dostatecznej troski o mienie Skarbu Państwa.
" W gospodarce obserwujemy niekorzystne zjawisko realizowania interesów grupowych i osiągania prywatnych korzyści kosztem interesu publicznego. W niektórych przypadkach ma ono wręcz znamiona patologii.
" Sposób stanowienia prawa, zwłaszcza takie niedociągnięcia jak luki prawne, brak przepisów wykonawczych, przepisy niejasne, sprzeczne wewnętrznie, źle skonstruowane, stwarzające podłoże dla korupcji, mogą w dłuższej perspektywie czasowej wywoływać poważne skutki negatywne.
" Niedomaga system kontroli i nadzór.
" Destrukcyjnie wpływa na funkcjonowanie państwa we wszystkich jego sferach korupcja.
Po raz kolejny Najwyższa Izba Kontroli konstatuje z niepokojem, że często kosztowne i prowadzone z dużym zaangażowaniem badania kontrolne nadal nie przynoszą spodziewanych efektów. Izba posiada jedynie uprawnienia kontrolne. Na wnioski Izby powinien konstruktywnie zareagować właściwy organ władzy lub administracji publicznej i dopiero wówczas można oczekiwać pożądanego skutku. Brak takiej reakcji jest jeszcze jednym dowodem świadczącym o niesprawności państwa w danym obszarze jego funkcjonowania. O nieprawidłowościach Izba może jedynie zawiadamiać właściwe organa państwa oraz informować opinię publiczną.

INFORMOWANIE O WYNIKACH KONTROLI
W minionym roku na 57 konferencjach prasowych i briefingach, jak również ma stronach internetowych, NIK podała do wiadomości publicznej wyniki 81 kontroli.
Należy podkreślić wzrost roli internetu jako nośnika informacji o pracy Izby. Na stronach www.nik.gov.pl. zamieszczano wywiady z członkami kierownictwa Izby i dyrektorami jej jednostek organizacyjnych. Aby umożliwić zainteresowanym obserwowanie przebiegu konferencji prasowych i obrad Kolegium Izby, na stronach internetowych transmitowano je i umieszczano sprawozdania z ich przebiegu. O zainteresowaniu efektami pracy NIK świadczy m.in. liczba 490 audycji telewizyjnych, w których NIK była obecna. W prasie centralnej i regionalnej ukazały się 4.852 publikacje informacyjne, publicystyczne oraz wywiady poświęcone działalności Izby. (s.116-119)

ZAWIADOMIENIA O PRZESTĘPSTWACH I WYKROCZENIACH
NIK konsekwentnie stara się egzekwować odpowiedzialność określoną przepisami prawa, m.in. poprzez kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia zarówno "w sprawie", jak i przeciwko określonym osobom. Izba przekazała w ubiegłym roku organom ścigania 138 zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. tj. o 29% więcej niż w 2003 r.
Podstawą największej liczby zawiadomień było stwierdzenie poświadczenia nieprawdy w dokumentach, fałszowania dokumentów lub używania takich dokumentów.
W 2004 r. wystąpiła też liczna grupa czynów zabronionych polegających na niezłożeniu w sądzie rejonowym rocznego sprawozdania finansowego i sprawozdania z działalności jednostki.
Ponadto NIK skierowała do sądów grodzkich 10 wniosków o ukaranie za popełnione wykroczenia.
Zawiadomieniami i wnioskami objęto łącznie 145 osób, z których 120 zajmowało stanowiska kierownicze. Organom ścigania zgłoszono też ujawnione straty w mieniu w wysokości 610,1 mln zł. (s.106-108)
W 2004 roku zakończono postępowania w 50 sprawach. Wniesiono 12 aktów oskarżenia, w 4 sprawach odmówiono wszczęcia postępowania, w 17 umorzono postępowania, a w 15 umorzono je warunkowo. Na postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania Izba złożyła 4 zażalenia, z których 2 uwzględniono.
W następstwie zawiadomień skierowanych przez NIK w roku ubiegłym i latach wcześniejszych prokuratury wniosły do sądów 12 aktów oskarżenia. (s.108 -119)

ROZPATRYWANIE SKARG I WNIOSKÓW
W 2004 roku do NIK wpłynęło około 7,5 tys. skarg, listów i wniosków. Jest to liczba podobna jak w roku poprzednim. (s.122) Dotyczyły one głównie " nadużyć gospodarczych i finansowych " marnotrawstwa mienia społecznego " złego funkcjonowania urzędów administracji rządowej i samorządowej " gospodarki lokalami " rent, emerytur, ochrony zdrowia i opieki społecznej " spraw wynikających ze stosunku pracy. (s.124)
Izba zbadała zasadność 250 skarg, w tym 211 w procesie kontroli, zaś kolejnych 170 skarg zakwalifikowano do zbadania w późniejszym terminie. Efektem tych działań było ujawnienie nieprawidłowości finansowych na łączną kwotę 492,2 mln zł (w 2003 - 298,5 mln zł - wzrost o 65%). Ponadto do organów ścigania skierowano zawiadomienia w 10 sprawach. (s. 129)
W 2004 r. do NIK wpłynęły 283 wnioski o udostępnienie informacji publicznej.

WSPÓŁPRACA Z SEJMEM
Jak zawsze, ważne miejsce w działaniach NIK zajmowała współpraca z Sejmem RP. Prezes oraz wiceprezesi NIK uczestniczyli w plenarnych posiedzeniach Sejmu przedkładając najważniejsze dokumenty dotyczące działalności Izby oraz prezentując jej stanowisko w istotnych sprawach leżących w jej kompetencjach. Prezes, wiceprezesi oraz upoważnieni przedstawiciele Izby wzięli udział w 1027 posiedzeniach komisji sejmowych, gdzie dyskutowano o wynikach poszczególnych kontroli. (s.96-99)
Uczestniczyli również w pracach legislacyjnych parlamentu, m.in. w pracach komisji nadzwyczajnych, zgłaszając uwagi i prezentując stanowisko Izby, m.in. do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, o zmianie ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Izba uczestniczyła również w przygotowywaniu rządowych inicjatyw ustawodawczych i projektów aktów wykonawczych do ustaw. W ramach uzgodnień międzyresortowych do zaopiniowania przez NIK rząd skierował 316 dokumentów. (s.99-100)

WYKONANIE BUDŻETU NIK i ZATRUDNIENIE
Na zakończenie kilka słów o sytuacji finansowo-kadrowej Izby, czyli o możliwościach realizacji zadań postawionych przed Najwyższą Izbą Kontroli.
Otóż Ustawa budżetowa na 2004 r. określiła budżet Izby w wysokości 211.640 tys. zł. Został on opracowany z uwzględnieniem prognozowanego 3% wzrostu cen towarów u usług konsumpcyjnych oraz wydatków osobowych dla pracowników państwowej sfery budżetowej. Budżet ten został zrealizowany w 100%. (s. 67)
Średnie roczne zatrudnienie w Izbie, to 1.656,8 etatów (2002 r. - 1665 i w 2003 - 1.678). Na podstawie mianowania Izba zatrudnia 1.116 osób, wykonujących lub nadzorujących czynności kontrolne. Pracuje tutaj 79 osób z tytułem doktora nauk i 43, które ukończyły Krajową Szkołę Administracji Publicznej. (s.35-36) Wśród pracowników wykonujących i nadzorujących czynności kontrolne 76% stanowiły osoby o wieloletnim doświadczeniu zawodowym, w wieku powyżej 41 lat. Ponad połowa z nich legitymowała się wykształceniem prawniczym, administracyjnym lub ekonomicznym.
Do pracy w ub.r. przyjęto 127 osób, w tym na stanowiska kontrolerskie - 105 osób. Na emeryturę odeszły 104 osoby. (s.38)
W 2004 roku stosowano - wprowadzone rok wcześniej - nowe zasady i tryb naboru do pracy na stanowiska kontrolerskie. Jest to otwarte postępowanie kwalifikacyjne na podstawie publicznego ogłoszenia na stronach internetowych Izby, a także ogłoszenia w dzienniku ogólnopolskim lub w Biuletynie Służby Cywilnej. W efekcie takiego trybu wpłynęło 1357 ofert. Komisyjnie wytypowano i zarekomendowano zatrudnienie 89 kandydatów. (s.37-38)
Ponadto dwukrotnie przeprowadzono wśród pracowników NIK tzw. nabór wewnętrzny na stanowiska związane z nadzorowaniem lub wykonywaniem czynności kontrolnych. W wyniku postępowania kwalifikacyjnego zarekomendowano 16 pracowników ubiegających się o zmianę stanowiska lub jednostki.
W minionym roku po raz pierwszy została wprowadzone zasada obsadzania stanowisk dyrektorów i wicedyrektorów w drodze konkursu. W wyniku postępowania kwalifikacyjnego komisja wskazała 3 osoby na stanowiska dyrektorów i 4 na stanowiska wicedyrektorów. (s.38)

W 2004 r., roku znacznego obniżenia społecznych ocen funkcjonowania wielu instytucji, Izba odnotowała z satysfakcją utrzymywanie się na zbliżonym poziomie pozytywnych ocen jej działalności (badania PBS).

Rok 2004 był 86-tym rokiem, w którym NIK realizował swoją misję. Jest nią dbałość o gospodarność i skuteczność w służbie publicznej dla Rzeczypospolitej Polskiej.

* * *

Zawartość załączonych plików:

wstep.pdf
Kolorowa wkładka ze słowem wstępnym

2005125.pdf

Sprawozdanie z działalności NIK w 2004 roku

2005125_zal1.pdf

Wykaz informacji o wynikach kontroli wysłanych do Sejmu RP w okresie 01.01.2004 - 31.03.2005

2005125_zal2.pdf

Wykaz informacji o wynikach kontroli wysłanych do organów szczebla wojewódzkiego w okresie 01.01.2004 - 31.03.2005

2005125_zal3.pdf

Syntetyczne opracowania poszczególnych kontroli

2005125_zal4.pdf