Najwyższa Izba Kontroli opracowała własne standardy kontroli i szczegółowe wytyczne metodyczne do ich stosowania tworzące Podręcznik kontrolera. W minionym roku wykonała założony plan, realizując 280 kontroli. Przeprowadziła także 238 kontroli doraźnych. Spełniła także wszystkie wymogi mające związek z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej.

1. Wydarzenia

W 85-letniej swojej historii Izba nie raz działała w niesprzyjających warunkach, nie raz musiała bronić się przed zarzutami braku obiektywizmu, profesjonalizmu czy upolitycznienia, w związku z wynikami kontroli nie zawsze akceptowanymi przez rządzących. W minionym roku  jednak po raz pierwszy Prezes Izby, Mirosław Sekuła uznał potrzebę zwrócenia uwagi Sejmu RP na próby marginalizacji najważniejszej instytucji kontrolnej w państwie i wystąpił w obronie jej niezależności podczas debaty plenarnej 23 października. Wystąpienie Prezesa, wyrażające zaniepokojenie zagrożoną niezależnością NIK, spotkało się z przychylnym przyjęciem przez opozycję parlamentarną i przeważającą część mediów. W sprawie tej stanowisko zajęło także Kolegium NIK podejmując uchwałę w sprawie ochrony niezależności NIK.

Rok 2003 był okresem końcowych, wszechstronnych i intensywnych działań na rzecz akcesji Polski z Unią Europejską. NIK również zaangażowała się w ten proces. Współdziałała z najwyższymi organami kontroli krajów przystępujących i kandydujących do UE oraz z Europejskim Trybunałem Obrachunkowym (ETO). Był to kolejny rok intensywnej pracy na rzecz dostosowania zasad  funkcjonowania Izby do standardów unijnych. W maju u.br. NIK  pełniła rolę gospodarza krakowskiego spotkania prezesów najwyższych organów kontroli krajów przystępujących do UE i Prezesa ETO. Dyskutowano tam problemy metodyki i organizacji kontroli, zarządzania zasobami ludzkimi, kontroli funduszy europejskich przed i po integracji ze strukturami unijnymi, a także zmian w działalności ETO, wynikających z finalizowania procesu integracji. Od momentu podpisania Traktatu Akcesyjnego (kwiecień 2003 r.), NIK uczestniczyła też w pracach Komitetu Kontaktowego prezesów najwyższych organów kontroli państw Unii Europejskiej i ETO. 

 W minionym roku, na seminaryjnych posiedzeniach Kolegium NIK, dyskutowane były problemy nurtujące społeczeństwo i państwo, narastające zjawisko korupcji i wzmagający się proceder prania pieniędzy. W pierwszej kwestii (o szczegółach  na dalszych stronach skrótu), pod koniec 2002 r. Kolegium Izby przyjęło uchwałę w sprawie przeciwdziałania korupcji i upoważniło Prezesa do przedłożenia Sejmowi wniosku o przeprowadzenie debaty na temat systemowych rozwiązań zapobiegających temu groźnemu zjawisku. Do takiej plenarnej debaty doszło w parlamencie na posiedzeniu w dniach 28-29 lipca, gdzie Prezes Izby m.in. zaprezentował koncepcję Narodowego systemu prawości.

W seminaryjnym posiedzeniu Kolegium NIK, w listopadzie ub.r., uczestniczyli także i referaty wygłosili przedstawiciele resortu finansów, nadzoru bankowego, Policji oraz prawnicy specjalizujący się w prawie karnym. Przedyskutowali problemy zapobiegania i zwalczania zjawiska prania pieniędzy. Zwrócili uwagę  na  potrzebę ścisłej współpracy wszystkich osób i instytucji na rzecz zwalczania tego zjawiska.

2. Budowa i wykonanie planu kontroli

Podstawę konstrukcji Planu pracy NIK na 2003 r. stanowiło pięć priorytetowych kierunków kontroli wytyczonych przez Kolegium NIK na lata 2003-2005 oraz określone dla nich główne obszary badań kontrolnych. Zaprogramowano je tak, by wyniki kontroli umożliwiały określenie przyczyn i mechanizmów stwierdzonych nieprawidłowości w funkcjonowaniu państwa. Te obszary to: deficyt budżetowy i dług publiczny; restrukturyzacja gospodarki; ochrona zdrowia i prawa socjalne; bezpieczeństwo narodowe; procesy integracji z Unią Europejską.

Wytyczono także priorytety o charakterze metodycznym: wdrażanie audytu finansowego w kontroli wykonania budżetu państwa; koncentrowanie się – w toku kontroli realizacji zadań – na oszczędności, wydajności i skuteczności działania organów państwa; badanie źródeł korupcji i mechanizmów jej sprzyjających, zwłaszcza w obszarach styku interesu publicznego i prywatnego; analizę funkcjonowania kontroli wewnętrznej w administracji publicznej.

 W konstruowaniu Planu pracy NIK na 2003 r. wykorzystano również znaczną część głoszonych sugestii, m.in. przez komisje sejmowe, Marszałka Senatu, Prezesa Rady Ministrów, Rzecznika Praw Obywatelskich, Prezesa NSA.  Plan pracy obejmował 280 kontroli, w tym m.in. 94 kontrole wykonania budżetu państwa w 2002 r., rozpoczęcie 99 kontroli wykonania budżetu w 2003 r. oraz 84 inne kontrole koordynowane i niekoordynowane. Główną kontrolą, jak co roku, była kontrola wykonania budżetu państwa – kontrolerzy Izby na jej wykonanie i przygotowanie materiałów dla Sejmu RP przeznaczyli 22% swego czasu pracy. 

W wymaganym terminie Izba przedłożyła Sejmowi RP Informacje o wynikach kontroli wykonania poszczególnych części budżetu państwa oraz zbiorczą Analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2002 r. Przedstawiono Sejmowi także Sprawozdanie z działalności Izby w minionym roku Ponadto przedłożono 170 Informacji o wynikach  kontroli, uwzględniając kontrole wykonania budżetu. 

W 2003 r. przeprowadzono, oprócz kontroli planowych, kontrole doraźne obejmując nimi 238 tematów i 574 jednostki. 171 z tych kontroli, tzw. skargowych, podjęto w wyniku skarg i listów skierowanych do Izby.

Stosownie do rozwiązań przyjętych w ustawie o NIK, kierownicy skontrolowanych jednostek mają prawo zgłaszania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokołach kontroli oraz do ocen, uwag i wniosków zawartych w wystąpieniach pokontrolnych; zgłoszono ich odpowiednio 69 (w 2002 r.  – 72) i 239 (242). 

Efekty finansowe kontroli, czyli stwierdzone w wyniku kontroli nieprawidłowości w wymiarze finansowym ukształtowały się na poziomie 4.676,4 mln zł (rok wcześniej – 2.947,1 mln zł). Wymiernym efektem kontroli są kwoty odzyskane przez budżet państwa, budżety samorządowe oraz jednostki skontrolowane; wyniosły one w okresie sprawozdawczym 300,8 mln zł (rok wcześniej – 335,8 mln zł). 

Konstytucyjne usytuowanie NIK daje jej określone uprawnienia wobec organów kontroli, rewizji i inspekcji, działających w administracji rządowej i samorządowej. Efektem współpracy z nimi było 107 kontroli wspólnych, przeprowadzonych pod kierownictwem  Izby oraz 104 przeprowadzone na jej zlecenie.  W 26 innych kontrolach udostępniono Izbie wyniki kontroli przeprowadzonych przez inne organy kontrolne. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że w wyniku podpisanego (w lutym 2002 r.) porozumienia między NIK oraz Krajową Radą Regionalnych Izb Obrachunkowych, przeprowadzono wspólnie kontrolę na temat Wykorzystania środków publicznych w dziedzinie kultury przez podmioty sektora finansów publicznych. W 2004 r. zostanie przeprowadzona kontrola wspólna kontrola nt. Funkcjonowania gospodarstw pomocniczych jednostek samorządu terytorialnego. 
Wymierny efekt finansowy współdziałania z innymi organami kontroli, rewizji i inspekcji to suma kwot odzyskanych po przeprowadzonych kontrolach – 3.400 tys. zł (w 2002 r. – 539 tys. zł).

3. Ważniejsze ustalenia i efekty kontroli

W ostatnim czasie główne obszary kontrolnej działalności Izby nie zmieniły się. Również nie zmieniły się diametralnie wnioski wypływające z zakończonych kontroli. Rok miniony nie stanowił np. punktu zwrotnego, jeśli chodzi o pozyskiwanie dochodów dla budżetu państwa i jednostek samorządowych.  

·          Środki budżetowe wydawano nierzadko „lekką ręką” – niegospodarnie, z łamaniem przepisów prawa, bez przygotowanych wcześniej i racjonalnych planów, bez należytej kontroli. Wykryte nieprawidłowości w tym obszarze Izba oblicza na 1,4 mld zł. Uszczuplenia w dochodach budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego, państwowych i samorządowych funduszów celowych, państwowych osób prawnych i innych podmiotów wyniosły 1,7 mld zł, zaś inne nieprawidłowości finansowe oceniono na kwotę 1,6 mld zł. 

           Zatem, ogólna suma wykrytych nieprawidłowości wyniosła 4,7 mld zł i była wyższa niż w roku poprzednim o 59%.

·          Administracja publiczna nie wywiązywała się z nałożonego na nią obowiązku sprawowania nadzoru i kontroli nad działalnością podległych urzędów, instytucji i służb. Nie egzekwowano od nich realizacji powierzonych im zadań w sposób rzetelny, gospodarny i oszczędny. Prowadziło to do wzrostu poczucia bezkarności, łamania regulaminów i przyjętych procedur, a co najgorsze – także do zachowań budzących podejrzenie korupcji.

·          Nasila się występowanie nieprawidłowości i uchybień w sferze rachunkowości, sprawozdawczości i ewidencji finansowo-księgowej. Nieprawidłowości te nie są wielkiej wagi i wynikały często z niejasności i niejednoznaczności przepisów prawa, co sprawiało urzędnikom trudności interpretacyjne. 

·          Oszczędne funkcjonowanie administracji publicznej, wydajność i skuteczność jej działań, to w dalszym ciągu raczej postulat niż fakt społeczny.

·          Wyniki ubiegłorocznych kontroli nadal potwierdzają małą sprawność procesów legislacyjnych wewnątrz administracji rządowej. Izba wielokrotnie wskazywała na przypadki niewydawania lub nieterminowego wydawania aktów wykonawczych do ustaw, co w konsekwencji podważa zaufanie obywateli do państwa. Owo zaufanie nabiera szczególnego znaczenia teraz, gdy Polska stała się członkiem UE i musi uporać się z nowymi wyzwaniami, zwłaszcza  efektywnym zagospodarowaniem unijnych środków. Izba, jeszcze w ostatnich dniach upływających do chwili akcesji Polski do Unii, stwierdzała niedostateczne jeszcze przygotowanie administracji publicznej do pozyskiwania i wykorzystania unijnych funduszy strukturalnych. 

·          Pogłębia się podatność administracji publicznej na korupcję i inne nieetyczne zachowania jej przedstawicieli. Kontrole wykazały m.in. częste łamanie istniejących norm prawnych, zakazujących m.in. łączenia funkcji publicznych z prowadzeniem przez urzędników państwowych i samorządowych działalności gospodarczej na własny rachunek. 

x  x  x

Najwyższa Izba Kontroli konstatuje z niepokojem, że często kosztowne i prowadzone z dużym zaangażowaniem badania kontrolne nie przynoszą spodziewanych efektów i  nie są w wystarczającym stopniu wykorzystywane przez organy władzy i administracji publicznej. Izba posiada jedynie uprawnienia kontrolne, nie może zatem zmusić metodami administracyjnymi (ukaranie grzywną, mandatem, czy aresztem) adresatów wniosków pokontrolnych do ich realizacji. Może natomiast zawiadamiać właściwe organa państwa oraz informować opinię publiczną. Po to, aby wnioski Izby były skuteczne, musi konstruktywnie zareagować właściwy organ władzy lub administracji publicznej i dopiero wówczas można oczekiwać pożądanego skutku. Brak takiej reakcji jest jeszcze jednym dowodem  świadczącym o niesprawności państwa w danym obszarze.

4. Informowanie o wynikach kontroli

W minionym roku na 42 konferencjach prasowych i briefingach, jak również za pośrednictwem stron internetowych Izby, Biuro Prasowe i Informacji podało do wiadomości publicznej wyniki 62 kontroli. 

Na jej stronach www.nik.gov.pl zamieszczano wywiady z członkami Kierownictwa Izby i dyrektorami jednostek organizacyjnych. Cieszyły się one zainteresowaniem mediów i często się na nie powoływano. Aby umożliwić zainteresowanym obserwowanie przebiegu konferencji prasowych i obrad Kolegium Izby transmitowano i retransmitowano je, a na stronach internetowych umieszczano sprawozdania z ich przebiegu. O zainteresowaniu nowymi formami prezentowania informacji o pracy Izby świadczy m.in. liczba 390 audycji telewizyjnych, w których NIK była obecna.

W prasie centralnej i regionalnej ukazała się liczba 5.324 publikacji informacyjnych, publicystycznych oraz wywiadów poświęconych działalności Izby (wzrost w porównaniu z 2002 r. o 926 materiałów). Miało to niewątpliwie związek z większą aktywnością Izby na forum publicznym (głównie parlamentarnym), spowodowaną konferencjami prasowymi, na których ogłaszano wyniki kontroli szczególnie poruszające opinię społeczną, mające związek z finalizacją procesu przystąpienia Polski do struktur europejskich, a także z zaangażowaniem w zwalczanie korupcji (propagowanie Narodowego Systemu Prawości). 

Najwięcej publikacji prasowych wywołało podanie do publicznej wiadomości Analizy wykonania budżetu państwa w 2002 r. Inne tematy kontroli i ich wyniki szeroko traktowane przez prasę: niegospodarność i zaniedbania w obszarze służby zdrowia; przyczyny awarii systemu komputerowego w Krajowym Biurze Wyborczym po wyborach samorządowych w 2002 r.; negatywnie oceniona przez Izbę niewykonanie przez resort Skarbu Państwa przychodów z prywatyzacji przedsiębiorstw; nieuzasadnione wydatki w Generalnej Dyrekcji Dróg Publicznych i Autostrad; nieprawidłowości w wydatkowaniu przez Urząd Komitetu Integracji Europejskiej środków finansowych; bezprawne wydatkowanie na premie dla kierownictwa środków zgromadzonych w Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie; liczne i poważne nieprawidłowości – bałagan, zaniedbania, stracone miliony złotych – wykryte podczas kontroli w instytucjach, agencjach i funduszach celowych, głównie obsługujących sektor rolnictwa.

Na osobne odnotowanie zasługuje reakcja mediów na ogłoszone wyniki kontroli tzw. rządowego Raportu otwarcia. Ponad pół tysiąca publikacji prasowych oraz kilkadziesiąt audycji telewizyjnych i kilkaset radiowych zastało zainicjowanych podaniem do publicznej wiadomości wyników kontroli spółek opisanych w Raporcie, informacjami o trudnościach związanych z przebiegiem kontroli oraz reakcją przedstawicieli rządu na jej wyniki, wydarzeniami związanymi z zatrzymaniem przez ABW kontrolera NIK, a także inicjatywą  Prezesa NIK wystąpienia na plenarnym posiedzeniu Sejmu RP w celu obrony niezależności najwyższego organu kontroli w państwie.

5. Zawiadomienie o przestępstwach i wykroczeniach

Zawiadomienia zarówno „w sprawie”, jak i przeciwko określonym osobom, Izba przekazuje organom powołanym do ścigania przestępstw, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że przestępstwo zostało popełnione. Czyni to wyłącznie w oparciu o wyniki kontroli. Podjęcie pozostałych czynności w celu zebrania dowodów dla pełnej oceny zarzucanego czynu zabronionego należy do organów ścigania. 

W minionym roku przekazano 104 zawiadomienia, z tego 98 właściwym jednostkom prokuratury, jedno komendzie policji i 5 urzędom skarbowym. Ponadto Izba skierowała 3 wnioski o ukaranie do sądów grodzkich. Widać wyraźną zwyżkę w tym obszarze aktywności NIK, wobec 73 zawiadomień w 2002 r. oraz 88 – w 2001 r. 

Podstawą największej liczby zawiadomień było stwierdzenie nadużycia uprawnień oraz niedopełnienia obowiązków związanych z odpowiedzialnością majątkową i gospodarczą, co wywołało znaczne szkody materialne. Liczba tego rodzaju czynów wzrosła – w 2002 r. 29 zawiadomień, w ub.r. – 57. Tendencje wzrostowe zaobserwowano także m.in. w  kategoriach: nieprowadzenie ksiąg rachunkowych, bądź prowadzenie ich wbrew przepisom; podawanie nierzetelnych danych; poświadczanie nieprawdy w dokumentach; fałszowanie dokumentów.

W 2003 r. zakończone zostały postępowania w 22 sprawach, z tego wniesiono 2 akty oskarżenia, w 7 sprawach odmówiono wszczęcia postępowania, w 12 umorzono postępowania. Na postanowienia o odmowie wszczęcia  postępowania Izba złożyła 6 zażaleń, z których 3 uwzględniono. 

W następstwie zawiadomień skierowanych przez NIK w roku ubiegłym i latach wcześniejszych właściwe prokuratury wniosły do sądów 18 aktów oskarżenia (w 2002 – 19). Wzrosła jednak liczba decyzji o umorzeniu postępowania – 47 w 2003 r., wobec 40 rok wcześniej. 

6. Załatwianie skarg i wniosków

W  2003 r. do NIK wpłynęło ponad 7,6 tys. skarg, listów i wniosków (z tego 6,2 tys. tzw. pierwotnych). Pozostałe skargi kierowały osoby, które już wcześniej prowadziły korespondencję z Izbą. 

Tematami wiodącymi korespondencji były: nadużycia gospodarcze i finansowe; marnotrawstwo mienia społecznego; złe funkcjonowanie urzędów administracji rządowej i samorządowej; sprawy dotyczące gospodarki lokalami; renty, emerytury, ochrona zdrowia i opieka społeczna. 

Autorzy listów poruszali m.in. sprawy nadużyć przy przeprowadzaniu postępowań o udzielenie zamówień publicznych  (tzw. „ustawianie przetargów”), sprawy niegospodarności przy wydatkowaniu środków publicznych oraz  nadużyć w  placówkach służby zdrowia i pomocy społecznej. Niemało listów dotyczyło nieprawidłowości w zakładach przemysłowych (dbanie ich kierownictw o prywatne interesy, wyprzedaż środków trwałych po zaniżonych cenach). W wielu skargach zwracano uwagę na nadużycia w działalności placówek i zakładów związanych z gospodarką komunalną, a także placówek naukowo – kulturalnych i oświatowych. Wytykano zachowania korupcyjne funkcjonariuszy publicznych, powiązania rodzinne i towarzyskie w strukturach organizacyjnych administracji publicznej. Krytykowano postępowania administracyjne związane z procesami inwestycyjnymi oraz działania organów nadzoru budowlanego wszystkich szczebli. Urzędnikom zarzucano niekompetencję, prywatę, rozrzutność i marnotrawienie  publicznych pieniędzy.

Izba zbadała zasadność 252 skarg; 221 z nich stało się podstawą kontroli, zaś kolejnych 120 skarg zakwalifikowano do zbadania w późniejszych terminach. Efektem tych działań było ujawnienie nieprawidłowości finansowych na kwotę 298,5 mln zł ( w 2002 r. – 222 mln zł). Ponadto do organów ścigania skierowano zawiadomienia w 16 sprawach.

7. Współpraca z Sejmem RP   

Prezes NIK występował w trakcie plenarnych posiedzeń Sejmu poświęconych rozpatrzeniu Analizy wykonania budżetu i założeń polityki pieniężnej w 2002 r. oraz Sprawozdania z działalności Izby w 2002 r. Prezes  M. Sekuła  występował na forum parlamentu w obronie niezależności Izby, jako najwyższego organu kontroli państwa oraz w trakcie debaty poświęconej zapobieganiu korupcji (por. rozdział Wydarzenia). Ponadto, upoważnieni przez Prezesa Izby wiceprezesi, dyrektorzy, wicedyrektorzy departamentów, doradcy Prezesa, a także inni  przedstawiciele NIK wzięli udział w licznych posiedzeniach komisji sejmowych, gdzie dyskutowano o wynikach poszczególnych kontroli. Przedstawiciele Izby uczestniczyli również w pracach legislacyjnych parlamentu – zgłaszali uwagi i prezentowali stanowisko Izby, zarówno w sprawach poselskich inicjatyw ustawodawczych, jak i projektów rządowych wniesionych do Sejmu; przede wszystkim tych, do których Izba przedkładała uwagi podczas wcześniejszych faz procesu legislacyjnego. Spośród ważniejszych wymienić należy stanowisko Izby w sprawie projektów ustaw o: zmianie ustaw o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, finansach publicznych, ochronie informacji niejawnych. W związku z pracami nad ustawą o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych Izba podtrzymała własne uwagi i postulaty do jej projektu oraz przedłożyła, na wniosek Komisji Finansów Publicznych, opracowanie zawierające analizę przepisów w kontekście uprawnień kontrolnych NIK. Brano także udział w pracach nad projektami ustaw o swobodzie działalności gospodarczej, Prawie o publicznym obrocie papierami wartościowymi oraz Prawie zamówień publicznych.

Zaznaczyć należy, że w wyniku ubiegłorocznych kontroli Izba sformułowała 108 wniosków legislacyjnych.

8. Współpraca międzynarodowa

W 2003 r., podobnie jak w latach poprzednich, głównym celem działalności Izby w tym obszarze było przygotowanie do funkcjonowania w strukturach unijnych (o niektórych ważnych przedsięwzięciach w tej sferze wspominano już wyżej). Izba uznaje jako znaczący sukces fakt wyrażenia opinii przez Komisję Europejską w Kompleksowym raporcie monitorującym w sprawie przygotowań Polski do członkostwa, że: Najwyższa Izba Kontroli jest niezależną i profesjonalną organizacją, a jej służby kontrolne zadawalająco kontrolują wszystkie fundusze publiczne i unijne. 

W ub.r., roku zwiększonej aktywności Izby w sferze kontaktów międzynarodowych, w NIK dwukrotnie gościła delegacja Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Budżetu. Omawiano treści zapisów w corocznym raporcie sporządzanym przez KE a dotyczącym rozwoju systemu wewnętrznej kontroli finansowej administracji publicznej. Prezes NIK uczestniczył, w kwietniu ub.r., w posiedzeniu Komisji Kontroli Budżetu Parlamentu Europejskiego. Wraz z Kontrolerem Generalnym Malty przedstawili raport pn. Relacje między najwyższymi organami kontroli a komisjami parlamentarnymi. Ponadto Prezes M. Sekuła zaprezentował informację poświęconą systemowi kontroli wewnętrznej w naszym kraju. Należy odnotować wzrost do liczby 127 (w 2002 r. – 96) pracowników Izby uczestniczących w zagranicznych szkoleniach, konferencjach i spotkaniach eksperckich. W podobnych spotkaniach, organizowanych przez NIK uczestniczyło 193 gości z zagranicy (w 2002 r. – 119). 

Izba aktywnie uczestniczyła w pracach Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (INTOSAI) i jej europejskiego odpowiednika – EUROSAI. Jako członek Zarządu Grupy Roboczej ds. Kontroli Środowiska INTOSAI Izba pełniła rolę gospodarza VIII spotkania grupy w Warszawie, poświęconego m.in. ochronie wód i zagospodarowaniu odpadów. Przedstawiciele NIK  uczestniczyli w spotkaniu Komitetu Sterującego INTOSAI ds. Kontroli Ochrony Środowiska w Kostaryce, gdzie zaprezentowali osiągnięcia Grupy Roboczej EUROSAI ds. Kontroli Środowiska, której koordynatorem jest NIK. Ponadto reprezentanci Izby brali udział, jako wykładowcy i uczestnicy, w spotkaniach i warsztatach  w Budapeszcie, Oslo,  Pradze i Nikozji. 

Nie mniejsza była aktywność NIK na forum EUROSAI. Prezes NIK uczestniczył w posiedzeniu Zarządu organizacji w Rzymie. Wyrazem uznania dla NIK było oficjalne przyjęcie kandydatury Polski, jako gospodarza VII Kongresu EUROSAI w 2008 r. NIK została także zaproszona przez Federalną Izbę Obrachunkową Niemiec do pełnienia funkcji sprawozdawcy podczas jednej z sesji Kongresu poświęconej Kontroli przychodów publicznych. 

Na wspólnej konferencji EUROSAI i INTOSAI w Kopenhadze, poświęconej współpracy w dziedzinie ochrony zdrowia, Izba zaprezentowała referat o przestrzeganiu praw pacjenta.

Izba współpracowała także z ETO. Pomagano Trybunałowi w kontrolach, prowadzonych na terytorium Polski, a dotyczących wykorzystania środków pomocowych z funduszy PHARE, ISPA i SAPARD. Dwóch kontrolerów Izby odbyło pięciomiesięczne staże w ETO. Wykładowca ETO prowadził natomiast w Polsce ćwiczenia autorskie dla kontrolerów nt. przygotowania do współpracy z instytucjami UE. 

Od chwili przystąpienia Polski do Paktu Północnoatlantyckiego, Izba współpracuje z Międzynarodową Radą Audytorów NATO. 

Ścisła była też współpraca Izby z najwyższymi organami kontroli państwowej krajów, które w maju br. stały się członkami  UE. Przedstawiciele Izby brali udział w  warsztatach dla kontrolerów  z tych krajów. Nie ustała działalność NIK w ramach Grupy Wyszehradzkiej. 

Izba kontynuowała dwu i wielostronną współpracę z najwyższymi organami kontroli krajów, członków UE, a także innych krajów Europy. Znaczącym przedsięwzięciem w 2003 r. był program współpracy bliźniaczej z Narodowym Urzędem Kontroli Wielkiej Brytanii. Izba współpracuje z 8 krajami nadbałtyckimi w sferze ochrony środowiska. Przygotowywana jest międzynarodowa kontrola ochrony wód zlewni rzeki Niemen, ale także kontrola dotycząca obronności w związku z kontrolą rotacyjną Wielonarodowego Korpusu Północno – Wschodniego w Szczecinie.

9. Wykonanie budżetu NIK i zatrudnienie

Ustawa budżetowa na 2003 r. ustaliła budżet Izby, po stronie wydatków, na 209.165 tys. zł (wydatki zmniejszono, w stosunku do projektu, o 11.292 tys. zł w czasie prac komisji sejmowych). W ciągu roku wydatki zostały zwiększone, z rezerwy celowej budżetu państwa, o 95 tys. zł na pokrycie kosztów wyposażenia w sprzęt informatyczny służący do korzystania przez Izbą z systemu bankowości elektronicznej enbepe.

Planowane wydatki budżetowe zostały zrealizowane w 100%.

Wydatki majątkowe Izby zostały zwiększone o 4.565 tys. zł – do wysokości 17.618 tys. zł. Część z tych pieniędzy wykorzystano na prace adaptacyjne w obiektach będących w trwałym zarządzie NIK. Pozostałe środki wydatkowano na zakup gotowych składników majątkowych.

Działalność Izby była prowadzona przy średniorocznym stanie zatrudnienia na poziomie 1.678 etatów, w tym 24 osoby na urlopach zdrowotnych (w 2002 r.  – 1.665).

Na podstawie mianowania Izba zatrudnia 1.104 osoby wykonujące lub nadzorujące czynności kontrolne. W ub.r. Prezes mianował na stanowiska kontrolerskie 52 osoby i awansował 114 pracowników. Wśród kontrolerów przeważały osoby o wieloletnim doświadczeniu zawodowym, w wieku powyżej 41 lat.

W Izbie zatrudnionych jest 69 osób z tytułem doktora nauk, zaś 38 ukończyło Krajową Szkołę Administracji Publicznej.

Do pracy w ub.r. przyjęto 34 osoby,  w tym na stanowiska kontrolerskie – 20 osób.

W 2003 r. Prezes NIK ustalił szczegółowe zasady i tryb naboru do pracy na stanowiska kontrolerskie. Jest to tryb otwartego postępowania kwalifikacyjnego prowadzonego na podstawie publicznego ogłoszenia na stronach internetowych Izby, a także ogłoszenia w gazecie codziennej o zasięgu ogólnopolskim lub w Biuletynie Służby Cywilnej. W efekcie takiego trybu wpłynęło 112 ofert, z których komisyjnie wytypowano 13 kandydatów, a po rozmowach kwalifikacyjnych zatrudniono 5 osób. Podczas drugiego naboru wpłynęło 1,3 tys. ofert, z których wyłoniono 87  kandydatów do rozmów kwalifikacyjnych, zaś po nich 57 osób znalazło zatrudnienie w Izbie.

W  roku sprawozdawczym na emeryturę odeszło  59 osób.

x  x  x

W 2003 r. ukazało się pierwsze wydanie Podręcznika kontrolera, przeznaczonego dla aplikantów zgłębiających arkana wiedzy kontrolerskiej i wszystkich pracowników Izby. W związku z dużym zainteresowaniem Podręcznikiem, jest przygotowywane jego wydanie specjalne, także w formie elektronicznej. Podręcznik jest rezultatem prac ukierunkowanych na określenie i rozwijanie podstaw metodycznych działalności kontrolnej, służących unowocześnieniu pracy Izby, a tym samym zwiększeniu efektywności jej pracy. Został przygotowany przez Departament Strategii Kontrolnej, a jego podstawę stanowił dokument przyjęty przez Kolegium NIK pn. Strategia NIK – misja i wizja. 

NIK jest należycie przygotowana do wypełniania, według standardów europejskich, obowiązków i wymogów wynikających z przynależnego jej statusu najwyższego organu kontroli, stale doskonalącego metodykę kontroli na podstawie praktycznych doświadczeń kontrolerów i pracowników nadzorujących kontrole.

NIK już 85 lat realizuje swoją misję. Jest nią dbałość o gospodarność i skuteczność w służbie  publicznej dla Rzeczpospolitej Polskiej.

Opracował na podstawie Sprawozdania: Wiesław Łuka