Najwyższa Izba Kontroli działa na podstawie przepisów: art. 202-207
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o
Najwyższej Izbie Kontroli.
Zgodnie z Konstytucją, Najwyższa Izba Kontroli
jest naczelnym organem kontroli państwowej podległym Sejmowi. Przepisy
konstytucyjne regulują zakres uprawnień kontrolnych NIK w odniesieniu do różnego
rodzaju podmiotów, obowiązki Izby wobec Sejmu, a także pozycję oraz ochronę
prawną Prezesa NIK.
Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli określa zadania i
zakres działania NIK, organizację Izby, a także zawiera regulacje dotyczące
postępowania kontrolnego. Odrębny rozdział poświęcony jest pracownikom NIK. W
wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego zarządzeniu Prezesa Najwyższej Izby
Kontroli z dnia 1 marca 1995 r. w sprawie postępowania kontrolnego, uregulowane
zostały zadania pracowników NIK nadzorujących i wykonujących czynności kontrolne
w postępowaniu kontrolnym oraz szczegółowe zasady przygotowywania kontroli,
dokumentowania poszczególnych czynności kontrolnych, sporządzania protokołu
kontroli, wystąpienia pokontrolnego i informacji o wynikach przeprowadzonych
kontroli, a także prowadzenia postępowania w sprawie rozpatrywania
zastrzeżeń.
Statut Najwyższej Izby Kontroli, nadany Zarządzeniem Nr 3 Marszałka Sejmu
Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 12 września 2001 r., określa wewnętrzną
organizację Izby. Jest ona jednostopniowa, a wchodzące w jej skład departamenty
i delegatury są równorzędnymi jednostkami organizacyjnymi.